Zrozumieć IBS

Co to jest zespół jelita drażliwego?

Zespół jelita drażliwego (Irritable bowel syndrome, IBS) jest najczęstszym schorzeniem przewodu pokarmowego, z którym pacjenci zgłaszają się do gastroenterologa. Szacuje się, że aż 20% dorosłej populacji, czyli co piąta osoba cierpi na dolegliwości związane z tą chorobą. Występowanie IBS jest niezależne od rasy czy grupy etnicznej, natomiast zaobserwowano, że 3-4 razy częściej zgłaszają się do lekarza kobiety aniżeli mężczyźni mający podobne objawy Zauważono również, że częściej na IBS chorują osoby młodsze.

Zespół jelita drażliwego jest zaburzeniem funkcji jelita grubego, które charakteryzuje się występowaniem uczucia dyskomfortu, wzdęć i przewlekłych dolegliwości bólowych w jamie brzusznej. Objawom tym mogą towarzyszyć przewlekła biegunka (postać biegunkowa IBS) lub zaparcia (postać zaparciowa IBS). Często, biegunka i zaparcia występują naprzemiennie (postać mieszana IBS). Niektórzy autorzy podają jeszcze czwarty typ zespołu jelita drażliwego, a mianowicie niesklasyfikowaną postać IBS. U 3 na 4 pacjentów chorujących na któryś z rodzajów zespołu jelita drażliwego, następuje w przeciągu roku zmiana objawów na typowe dla innej postaci IBS. Te charakterystyczne objawy IBS są zazwyczaj rozpoznawane przez lekarza, jednakże w rutynowym badaniu brzucha i jelit nie wykrywa się jakichkolwiek nieprawidłowości i przyczyn wspomnianych dolegliwości.

Niestety, nie istnieje również żaden biologiczny marker, przy pomocy którego możliwe byłoby trafne postawienie rozpoznania zespołu jelita drażliwego. Chorobę ustala się na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta.

Konieczność ustandaryzowania rozpoznania zespołu jelita drażliwego oraz powszechność jego występowania skłoniły lekarzy do ustalenia specjalnych kryteriów, które pozwalają na postawienie poprawnej diagnozy. Obecnie powszechnie akceptowane są tzw. kryteria rzymskie III. Według kryteriów rzymskich III o zespole jelita drażliwego możemy mówić wówczas, gdy w okresie ostatnich 3 miesięcy przez co najmniej 3 kolejne dni w miesiącu występuje dyskomfort lub przewlekły ból w jamie brzusznej, który charakteryzuje się co najmniej 2 z 3 wymienionych niżej cech:

Zmniejsza się po wypróżnieniu
Ma związek ze zmianą częstości wypróżnień
Ma związek ze zmianą wyglądu lub konsystencji stolca

Przyczyna zespołu jelita drażliwego nie jest do końca znana. Wydaje się, że kilka czynników może brać udział w patogenezie IBS. Wiadomym jest, iż u osób chorujących na IBS dochodzi do zaburzeń czynności skurczowej i rozkurczowej jelita grubego i wydzielania hormonów jelitowych w odpowiedzi na wewnętrzne i zewnętrzne czynniki prowokacyjne. Wśród potencjalnych przyczyn rozwoju IBS wymienia się także udział czynników psychologicznych i dietetycznych, przebyte infekcje przewodu pokarmowego, czynniki genetyczne oraz nadwrażliwość trzewną, czyli silniejsze odczuwanie bólu pochodzącego z wnętrza jamy brzusznej.

Mimo że objawy zespołu jelita drażliwego mogą być poważne, a sam przebieg choroby stresujący dla pacjenta, to należy pamiętać, iż IBS nie ma związku i nie jest przyczyną raka jelita grubego czy też chorób zapalnych jelit. Jednakże konieczne jest niezwłoczne poinformowanie lekarza o takich objawach jak obecność krwi w stolcu, utrata masy ciała czy gorączka, bowiem nie powinny one być automatycznie przypisywane zespołowi jelita drażliwego i mogą być związane z cięższymi chorobami.

Zespół jelita drażliwego jest jedną z najczęstszych przyczyn nieobecności w pracy. Dodatkowo, chroniczna i bardzo kłopotliwa natura symptomów zespołu jelita drażliwego często wpływa negatywnie na jakość życia i aktywność osób cierpiących na tą chorobę.

Autor: lekarz Szymon Rafał Wilk

Opublikowano: 16.04.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Jakie są objawy zespołu jelita drażliwego?

Zespół jelita drażliwego (Irritable bowel syndrome, IBS) jest spowodowany zaburzeniem czynności jelita grubego, charakteryzujący się występowaniem uczucia dyskomfortu, wzdęć brzucha i przewlekłych dolegliwości bólowych w jamie brzusznej, które nie są spowodowane zmianami anatomicznymi lub biochemicznymi.

W celu prawidłowego zdiagnozowania IBS używane są tzw. kryteria rzymskie III. Według nich, o zespole jelita drażliwego możemy mówić wówczas, gdy w okresie ostatnich 3 miesięcy przez co najmniej 3 kolejne dni w miesiącu występuje dyskomfort lub przewlekły ból w jamie brzusznej, który charakteryzuje się co najmniej 2 z 3 wymienionych niżej cech:

Zmniejsza się po wypróżnieniu.
Ma związek ze zmianą częstości wypróżnień.
Ma związek ze zmianą wyglądu lub konsystencji stolca.

Głównymi objawami IBS są przewlekła biegunka, czyli oddawanie płynnego, półpłynnego lub papkowatego stolca z częstością więcej niż 3 razy na dobę, przy czym ilość oddanego kału przekracza 250 gramów na dobę (postać biegunkowa IBS)1 lub zaparcia, czyli zbyt mała częstość wypróżnień (2 lub mniej na tydzień) lub stolce twarde, oddawane z wysiłkiem, często z towarzyszącym uczuciem niepełnego wypróżnienia (postać zaparciowa IBS).1 Często, biegunka i zaparcia występują naprzemiennie (postać mieszana IBS).1 U wielu osób chorujących na zespół jelita drażliwego występuje uczucie niepełnego wypróżnienia. Zarówno dla postaci biegunkowej, jak i zaparciowej IBS charakterystyczna jest skąpa objętość stolca.

Do tych objawów nierzadko dołączają się kurczowe lub ostre bóle brzucha, które mogą ulegać złagodzeniu po defekacji. U niektórych pacjentów ból ten może być stały, u innych natomiast może nawracać. Ból może występować w każdej okolicy jamy brzusznej, jednakże najbardziej typowo zlokalizowany jest w podbrzuszu i lewym dole biodrowym. Innymi częstymi objawami zespołu jelita drażliwego są obecność śluzu w kale, wzdęcia brzucha, nudności, wymioty i zgaga.

Dolegliwości towarzyszące IBS mają zmienną lokalizację i nasilenie. Często są bardziej intensywne w okresie wzmożonego stresu emocjonalnego. Najczęściej również, wspomniane objawy są najsilniejsze po wstaniu z łóżka lub po spożyciu posiłku. Charakterystycznym dla zespołu jelita drażliwego jest to, że bóle brzucha nie pojawiają się w czasie snu.

Te charakterystyczne objawy IBS są zazwyczaj rozpoznawane przez lekarza, jednakże w rutynowym badaniu brzucha i jelit nie wykrywa się jakichkolwiek nieprawidłowości.

Chorzy na zespół jelita drażliwego mogą także skarżyć się na szereg dolegliwości ze strony innych niż układ pokarmowy narządów. Tymi towarzyszącymi objawami mogą być senność, bóle dolnego odcinka pleców i ud, bóle głowy oraz uczucie zmęczenia. Wielu chorych zgłasza także symptomy ze strony układu moczowego, takie jak częstsze niż dotychczas oddawanie moczu, uczucie nagłego parcia na mocz czy też nietrzymanie moczu przy nagłym parciu. Kobiety chorujące na IBS mogą dodatkowo skarżyć się na krwawienia miesięczne z towarzyszącymi silnymi bólami kolkowymi w podbrzuszu i okolicy krzyżowej oraz odczuwanie bólu podczas stosunku płciowego.

Związek pomiędzy zespołem jelita drażliwego a bólami głowy jest obserwowany już od wielu lat. Ocenia się, że prawie połowa pacjentów cierpiących na IBS skarży się również na migrenę, czyli powtarzający się, najczęściej jednostronny, pulsujący ból głowy trwający od 4 do 72 godzin, przed wystąpieniem którego mogą się pojawić objawy zapowiadające napad, takie jak np. senność, drażliwość czy zaburzenia widzenia.

Oprócz wspomnianych wcześniej objawów pozajelitowych zespołu jelita drażliwego, często występują także inne, jak zaburzenia snu, depresja i zaburzenia lękowe. Zwraca również uwagę w wielu przypadkach współistnienie z IBS innych przewlekłych zespołów bólowych. U połowy pacjentów chorujących na IBS występuje fibromialgia, czyli uogólniony ból w układzie kostno-stawowym, któremu towarzyszy wzmożone napięcie mięśni i obecność symetrycznie rozmieszczonych punktów wrażliwych na ucisk. Również co druga osoba cierpi na przewlekły ból miednicy i zespół przewlekłego zmęczenia czyli nawracające lub stałe uczucie zmęczenia trwające ponad 6 miesięcy, które nie ustępuje po odpoczynku i nasila się po wysiłku fizycznym z towarzyszącymi zaburzeniami snu i koncentracji oraz podobnymi do przeziębienia objawami.

Należy zaznaczyć, iż takie symptomy, jak gorączka czy inne objawy infekcji, utrata masy ciała, obecność krwi w stolcu, niedokrwistość oraz ich nagłe lub w zaawansowanym wieku pojawienie się nie wskazują na zespół jelita drażliwego.6,8 Dolegliwości te mogą być powodowane przez inne, poważne schorzenia i powinny być sygnałem dla lekarza do rozszerzenia diagnostyki.

Autor: lekarz Szymon Rafał Wilk

Opublikowano: 23.06.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Jakie są przyczyny i mechanizm powstawania IBS?

Przyczyna zespołu jelita drażliwego (Irritable Bowel Syndrome, IBS) do dzisiaj pozostaje nieznana mimo, iż jest to jedna z najczęstszych chorób, z powodu których pacjenci odwiedzają gabinet gastroenterologa. Przypuszcza się, że objawy IBS występują u 10 -20 % całej populacji. Poznanie dokładnej przyczyny zespołu nie jest jednak proste. Pewne jest, że schorzenie ma podłoże wieloczynnikowe. Liczne badania kliniczne wskazały na co najmniej kilka potencjalnych przyczyn i mechanizmów, które mogą odpowiadać za powstawanie objawów zespołu jelita drażliwego.

Pacjenci skarżący się na stałe lub nawracające bóle i wzdęcia brzucha, a także biegunki bądź zaparcia z towarzyszącymi nudnościami czyli pacjenci, u których występują objawy zespołu jelita drażliwego cierpią najprawdopodobniej na zaburzenia czucia trzewnego oraz zaburzenia czynności motorycznej jelit.

Pierwsze z tych zaburzeń oznacza nieprawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego przewodu pokarmowego, w odbieraniu bodźców bólowych. To nieprawidłowe funkcjonowanie - czyli nadwrażliwość trzewna - polega na zwiększeniu wrażliwości włókien nerwowych na wszelkiego rodzaju wewnętrzne i zewnętrzne czynniki prowokacyjne co w konsekwencji wywołuje objawy bólowe o charakterze trzewnym - rozlane, kurczowe czy nękające bóle, bardzo charakterystyczne dla zespołu. Za nadwrażliwość trzewną uznajemy obniżony próg pobudliwości bólowej czyli sytuacje, w których uprzednio niebolesny bodziec bólowy wywołuje objawy bólu (allodynia) lub gdy uprzednio bolesny bodziec powoduje nasiloną, niewspółmierną reakcję bólową (hiperalgezja). Wykazano, że nawet u 75 - 90 % pacjentów z IBS próg pobudliwości nerwowej czyli wrażliwość na ból jest poniżej granicy normy, powodując tym samym nadwrażliwość zarówno na nadmierne rozciąganie jelita grubego jak i na prawidłowe ruchy przewodu pokarmowego.

Drugie z omawianych zaburzeń związane jest z nieprawidłową czynnością skurczową i rozkurczową jelita grubego. Sytuacja taka powoduje powstawanie między innymi wzdęć brzucha. Nadmierne rozciąganie się lub skurcz ścian jelita powoduje także wystąpienie objawów bólowych.

Kolejna nieprawidłowość, jaką zaobserwowali naukowcy ma związek z pojawieniem się objawów zespołu jelita drażliwego w odpowiedzi na wszelkiego rodzaju stresy, stany odczuwania wzmożonego niepokoju, histerię a także zaburzenia osobowości. Przypuszcza się, że zależność między stanem naszego umysłu, osobowością i nastrojem a nieprawidłową funkcją przewodu pokarmowego wynika z zaburzenia regulacji tak zwanej osi mózgowo - jelitowej. Oś mózgowo - jelitowa jest to dwukierunkowa swoista droga nerwowa łącząca ośrodki najwyższego rzędu znajdujące się w mózgu i pełniące najważniejszą rolę w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego z układem nerwowym znajdującym się w przewodzie pokarmowy. Te dwa miejsca przekazują sobie nawzajem różnego rodzaju informacje w formie impulsów nerwowych przez co pozostają ze sobą w ścisłej zależności. Wszelkie bodźce odbierane na obszarze przewodu pokarmowego są przekazywane za pośrednictwem osi mózgowo - jelitowej do mózgu, gdzie są przetwarzane. Następnie tą samą drogą, ale w kierunku jelit, wysyłane są w odpowiedzi impulsy nerwowe, które zmieniają funkcjonowanie przewodu pokarmowego - wpływają na odczuwanie bólu, ruchy jelit, ich funkcje wydzielnicze, immunologiczne a także na przepływ krwi w obrębie przewodu pokarmowego. Badania dowodzą, że nawet u 70 - 90 % chorych na zespół jelita drażliwego występują zaburzenia osobowości, różnego rodzaju niepokoje czy objawy histerii.

Kolejną przyczyną powstania zespołu jelita drażliwego, w szczególności jego odmiany - poinfekcyjnego zespołu jelita drażliwego - jest przebycie biegunki infekcyjnej, zwłaszcza bakteryjnej. Zespól taki ma zazwyczaj postać biegunkową - czyli dominującym objawem choroby są przewlekłe bądź nawracające biegunki. Przypuszcza się, że ten typ IBS występuje u 10 % pacjentów cierpiących na chorobę. Dokładna przyczyna jego powstawania jest nieznana. Być może przebycie ostrej, samo ograniczającej się infekcji przewodu pokarmowego powoduje aktywację układu odpornościowego i reakcji zapalnej z wydzielaniem specyficznych substancji prozapalnych, które w konsekwencji powodują powstanie zespołu.

Kolejna ciekawa teoria mówi o przeroście normalnej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego, który wywołuje objawy choroby. Niepoznany jest teoretyczny mechanizm takiej zależności jednak obserwacje niektórych pacjentów z IBS pokazują, że zastosowanie u nich antybiotyków może być pomocne w leczeniu tego schorzenia.

Wreszcie na poziomie samych jelit również zaobserwowano zmiany w stosunku do ludzi zdrowych. Dokładne analizy budowy ściany jelita grubego wykazały zwiększoną liczbę komórek endokrynnych czyli komórek wydzielających hormony (na przykład serotoninę) działających lokalnie na przewód pokarmowy i zaburzające jego prawidłowe funkcjonowanie.

Nie do końca poznane przyczyny powstawania zespołu jelita drażliwego sprawiają, iż leczenie ZJN jest leczeniem objawowym. Jednak prowadzonych jest wiele badań w tym kierunku i niewykluczone, że już wkrótce poznamy kolejne przyczyny i mechanizmy powstawania tej choroby zbliżając się do wynalezienia leczenia przyczynowego.

Autor: Lek. Joanna Braszko

Opublikowano: 12.05.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Jakie choroby mogą przypominać zespół jelita drażliwego?

Bóle brzucha, wzdęcia, biegunka, zaparcia, nudności, wymioty czy wreszcie zgaga - objawy, które występują w zespole jelita drażliwego - są dolegliwościami często zgłaszanymi przez pacjentów udających się do lekarza. Pacjent z takimi objawami często stanowi nie lada wyzwanie diagnostyczne. Wymienione dolegliwości mogą być bowiem oznaką zespołu jelita drażliwego, innych niezagrażających życiu chorób przewodu pokarmowego bądź też objawem stanów chorobowych zagrażających zdrowiu i życiu pacjentów. Dlatego też każdy lekarz powinien uważnie wysłuchać skarg zgłaszającego się pacjenta, przeprowadzić skrupulatne badanie i po ocenie sytuacji zlecić odpowiednie badania dodatkowe.

Istnieje pewna grupa objawów alarmowych, na które lekarz musi zwrócić szczególną uwagę. Wystąpienie tych objawów sugeruje poważniejsze choroby i skłania do pogłębienia diagnostyki. Do objawów tych zaliczamy gorączkę, zmniejszenie masy ciała, krew w stolcu, niedokrwistość czy nieprawidłowości zaobserwowane podczas badania pacjenta, jak na przykład obecność guza w jamie brzusznej.

Zespół jelita drażliwego (IBS) jest jedną z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego. Częstość jego występowania w populacji wynosi od 10 do 20 %. Aby lekarz mógł prawidłowo rozpoznać zespół jelita drażliwego, oprócz stwierdzenia typowych dla IBS objawów, musi wykluczyć pewną grupę chorób, które swoim przebiegiem przypominają zespół jelita drażliwego.

Pierwszą grupę chorób "do wykluczenia" stanowią nieswoiste zapalenia jelit. Do grupy tych schorzeń zaliczamy chorobę Leśniowskiego i Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Obydwie choroby są bardzo poważne i bez podjęcia skomplikowanego leczenia doprowadzają do znacznego inwalidztwa. Mimo, iż obie choroby mają nieco inny przebieg, na pierwszy plan, szczególnie w początkowej ich fazie wysuwają się objawy, mogące przypominać zespół jelita drażliwego. Są to przede wszystkim bóle brzucha oraz biegunka. Natomiast w odróżnieniu od IBS, w przebiegu nieswoistych zapaleń jelit występują dodatkowo wspomniane objawy alarmujące - osłabienie, zmniejszenie masy ciała, krwawienie z przewodu pokarmowego czy gorączka.

Wykluczyć należy również chorobę trzewną czyli celiakię. Celiaklia należy do grupy chorób związanych z zaburzeniami trawienia i wchłaniania substancji pokarmowych. Przyczyną tej choroby jest trwała nietolerancja glutenu (białka znajdującego się w nasionach zbóż - pszenicy, żyta oraz jęczmienia) powodująca powstanie zmian zapalnych i uszkodzenie ściany przewodu pokarmowego. Objawy choroby trzewnej są zróżnicowane. Jeśli na pierwszy plan wyłaniają się objawy ze strony przewodu pokarmowego (ból brzucha, przewlekła biegunka, wymioty) wtedy obraz choroby przypomina zespół jelita drażliwego. U dorosłych dominują jednak objawy spoza przewodu pokarmowego - niedokrwistość czy opryszczkowe zapalenie skóry.

Nietolerancja laktozy również może powodować dolegliwości podobne do zespołu jelita drażliwego - kurczowy ból brzucha, wzdęcia czy biegunka. Schorzenie to polega na niedoborze enzymu (laktazy). Laktaza jest substancją rozkładającą laktozę - rodzaj cukru znajdującego się w mleku. Odsetek osób dorosłych, u których stwierdza się niedobór enzymu laktazy wynosi od 2 do 30 %. W odróżnieniu od IBS, w przypadku nietolerancji laktozy wyłączenie z diety mleka i produktów mlecznych powoduje całkowite ustąpienie dolegliwości.

Kolejnym schorzeniem przypominającym objawami zespół jelita drażliwego jest choroba uchyłkowa okrężnicy. Uchyłki są to uwypuklenia ściany jelita. W uwypukleniach tych może dochodzić do rozwoju stanu zapalnego co doprowadza do powstania objawów choroby. W chorobie tej występują bóle brzucha zlokalizowane najczęściej po lewej stronie, wzdęcia oraz zmiany rytmu wypróżnień (zaparcia, biegunki) czyli objawy, które często spotykamy u pacjentów z IBS.

Nowotwory przewodu pokarmowego stanowią dużą grupę chorób, które omyłkowo, przy braku należytej uwagi, mogą zostać rozpoznane jako zespół jelita drażliwego. Są to przede wszystkim nowotwory jelita grubego - złośliwy rak okrężnicy, a także łagodne gruczolaki, potocznie nazywane polipami jelita grubego. Z innych rzadkich nowotworów prezentujących objawy podobne do IBS mogą być to nowotwory przewodu pokarmowego wydzielające hormony. U pacjentów cierpiących na nowotwór objawy podobne do IBS obejmują: bóle brzucha, biegunki lub zaparcia oraz wzdęcia brzucha. Również i tutaj istnieje grupa objawów alarmowych, sugerujących poważniejszą przyczynę dolegliwości. Do objawów tych zalicza się utratę masy ciała, gorączkę i stany podgorączkowe, obecność guza w jamie brzusznej, krwawienie z przewodu pokarmowego czy niedokrwistość. Wykrycie tych objawów powinno zawsze skłaniać do rozszerzenia diagnostyki.

Rzadszą przyczyną, która powoduje wystąpienie powtarzających się biegunek i bólów brzucha, mogącą tym samym być błędnie rozpoznaną jako zespół jelita drażliwego jest nadużywanie środków przeczyszczających. W tych przypadkach, dla poprawnego zdiagnozowania przyczyn dolegliwości, bardzo ważna jest szczera rozmowa lekarza i pacjenta.

Choroby endokrynologiczne czyli choroby, w których dochodzi do zaburzeń hormonalnych również mogą powodować objawy sugerujące zespół jelita drażliwego. Choroby te to przede wszystkim cukrzyca oraz nadczynność tarczycy. Objawy związane z tymi zaburzeniami a mogące sugerować zespół jelita drażliwego to bóle brzucha oraz biegunki o przewlekłym charakterze. Odpowiednie badania laboratoryjne zlecone przez lekarza mogą potwierdzić lub wykluczyć zaburzenia hormonalne.

Przebieg zespołu jelita drażliwego jest wybitnie przewlekły i nawracający a dolegliwości z nim związane często dokuczają pacjentom w znacznym stopniu. Pacjenci tacy często zatem szukają pomocy specjalisty. Odpowiednie zróżnicowanie chorób przypominających objawami zespół jelita drażliwego stanowi bardzo ważny etap diagnostyki pozwalający na postawienie właściwego rozpoznania choroby.

Autor: Lek. Gracjan Suchodolski

Opublikowano: 27.04.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Dlaczego tak trudno zdiagnozować IBS?

Zespół jelita drażliwego (IBS) jest wieloczynnikową chorobą, która związana jest z zaburzeniem prawidłowego funkcjonowania jelit. Do typowych objawów choroby należą stałe lub nawracające bóle brzucha, biegunka, zaparcia, wzdęcia, nudności oraz wymioty - a więc dolegliwości, na które skarży się wielu z nas.

Pacjenci szukający pomocy lekarza zazwyczaj mają nasilone objawy, które utrudniają im normalne codzienne funkcjonowanie, obniżają jakość życia a także nasuwają podejrzenia, że przyczyną dolegliwości jest groźna choroba. W wielu takich przypadkach lekarz nie jest w stanie wykryć żadnej organicznej przyczyny schorzenia i na podstawie specjalnych kryteriów stawia rozpoznanie zespołu jelita drażliwego.

Zdiagnozowanie zespołu jelita drażliwego nie jest prostym zadaniem. Wprawdzie u wielu pacjentów, którzy zgłaszają się do lekarza z powodu dolegliwości żołądkowo - jelitowych możemy na różnych etapach badania i diagnostyki podejrzewać IBS, jednak rolą lekarza jest przede wszystkim wykluczenie innych, groźniejszych (a nawet niebezpiecznych dla życia i zdrowia) chorób. Dodatkowym utrudnieniem jest zmienność czy niestałość objawów, czasami wręcz duże różnice objawów obserwowanych u różnych pacjentów cierpiących na zespół jelita drażliwego.

Pacjent zgłaszający się do lekarza z objawami przypominającymi zespół jelita drażliwego powinien być uważnie wysłuchany i przepytany co do natury swoich dolegliwości. Każdy pacjent musi zostać bardzo dokładnie zbadany, aby nie przeoczyć objawów będących często wskazówką dla lekarza co do dalszej diagnostyki (przykładowo obecność guza w jamie brzusznej). Dopiero po rozmowie i zbadaniu pacjenta lekarz zleca dodatkowe badania, pomocne przede wszystkim w wykluczeniu innych chorób niż IBS.

Badanie pacjenta z IBS typowo nie wykazuje istotnych odchyleń od stanu prawidłowego. U niektórych osób przy obmacywaniu brzucha występuje tkliwość lewego podbrzusza. Nie występują również nieprawidłowości w badaniach pomocniczych, poza nadmiarem śluzu widocznym u niektórych chorych w badaniu endoskopowym dolnego odcinka przewodu pokarmowego.

Trzeba sobie uświadomić, że nie istnieją żadne badania, czy to obrazowe czy krwi, które mogą potwierdzić obecność zespołu jelita drażliwego. Stwierdzenie objawów charakterystycznych dla zespołu oraz wykluczenie innych przyczyn pozwala na rozpoznanie IBS.

Aby ułatwić zadanie lekarzom i pomóc w diagnostyce IBS wielu ekspertów z całego świata zbiera się od 15 lat w Rzymie gdzie prowadzi dyskusję na temat choroby i podejmuje decyzje jak diagnozować pacjentów. Do diagnostyki IBS służą zatem tak zwane "kryteria rzymskie". W tej chwili posługujemy się ich trzecią edycją. Według nich, o zespole jelita drażliwego możemy mówić wówczas, gdy w okresie ostatnich 3 miesięcy przez co najmniej 3 kolejne dni w miesiącu występuje dyskomfort lub przewlekły ból w jamie brzusznej, który ma związek ze zmianą częstości wypróżnień, zmniejsza się po wypróżnieniu lub też ma związek ze zmianą wyglądu bądź konsystencji stolca a także wykluczono inne przyczyny choroby.

Wykluczając inne choroby i przyczyny dolegliwości nie należy zapominać o nowotworach przewodu pokarmowego, szczególnie w grupie pacjentów po 50 roku życia oraz w przypadku pojawienia się objawów takich jak spadek masy ciała, gorączka czy krwawienia z przewodu pokarmowego. Wykonuje się wtedy badania obrazowe jamy brzusznej - pomocne również w wykluczeniu innych potencjalnych przyczyn - nieswoistych zapaleń jelita grubego czy choroby uchyłkowej okrężnicy.

Dalsze przyczyny, które należy wykluczyć to choroby infekcyjne jelit - tutaj pomocne może być badanie krwi oraz kału; zaburzenia hormonalne takie jak zaburzenia funkcji tarczycy, przytarczyc, kory nadnerczy oraz cukrzyca - nieprawidłowe stężenia hormonów wykrywane są we krwi lub w moczu.

Ponieważ pewne wykluczenie wszystkich chorób dających podobne objawy do zespołu jelita drażliwego w praktyce wiązałoby się z niezwykłym obciążeniem pacjenta i wysokimi kosztami diagnostyki, ustalono zestaw podstawowych badań ułatwiający postawienie rozpoznania. Zakres tych badań podyktowany jest również wiekiem pacjenta i charakterem jego dolegliwości.

Zestaw zalecanych badań diagnostycznych obejmuje:

Badanie krwi (morfologia, OB.)
Rutynowe badania biochemiczne krwi (oceniające funkcję nerek czy wątroby)
Badanie ogólne moczu
Badanie kału na obecność pasożytów, bakterii oraz krwi utajonej
W wybranych przypadkach badanie endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego

Inne badania takie jak test tolerancji laktozy, badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej, szczegółowe badania biochemiczne zleca się w wybranych przypadkach, kiedy lekarz podejrzewa rzadszą przyczynę dolegliwości.

Brak badań pozwalających z dużym prawdopodobieństwem potwierdzić zespół jelita drażliwego stanowi podstawowy problem diagnostyczny i świadczy o trudności rozpoznania choroby. Brak swoistego testu na IBS powoduje, że lekarz stawia diagnozę przez wykluczenie innych przyczyn dolegliwości. Takie postępowanie wiąże się z koniecznością poświęcenia pacjentowi dużej ilości czasu, naraża na koszty oraz niecierpliwe oczekiwanie. Wreszcie w końcowym etapie, przekazanie pacjentowi informacji, że przyczyną jego dolegliwości jest zespół jelita drażliwego, którego dokładna etiologia nie jest poznana, a leczenie wciąż jeszcze dalekie od oczekiwań, powoduje pewnego rodzaju frustrację czy też niezadowolenie pacjenta.

Autor: Lek. Gracjan Suchodolski

Opublikowano: 27.04.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Rola probiotyków w leczeniu zespołu jelita drażliwego

Pojedyncze doniesienia naukowe dowodzą, że probiotyki mogą być skuteczne w zmniejszaniu dolegliwości występujących w przebiegu zespołu jelita drażliwego (Irritable Bowel Syndrome - IBS). Mimo, że wyniki badań wydają się obiecujące, brakuje mocnych dowodów jednoznacznie określających efektywność poszczególnych szczepów bakterii. Zważywszy jednak na niezadowalającą skuteczność dostępnych metod terapii oraz bezpieczeństwo stosowania probiotyków warto wypróbować ich działanie u osób z objawami IBS.

Terminem probiotyki określane są preparaty zawierające odpowiednią ilość żywych, ściśle określonych drobnoustrojów, które wprowadzone do organizmu wywierają korzystny efekt zdrowotny. Mikroorganizmy uznawane za probiotyczne to przede wszystkim bakterie produkujące kwas mlekowy z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Inne drobnoustroje zaliczane do probiotyków to Enterococcus faecium, pewne szczepy z rodzaju Streptoccocus, oraz drożdże Saccharomyces boulardi.

W przewodzie pokarmowym człowieka znajdują się liczne mikroorganizmy niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Większość z nich jest pożyteczna, jakkolwiek w fizjologicznej mikroflorze znajdują się również drobnoustroje potencjalnie szkodliwe. Jeśli dochodzi do zmniejszenia ilości "dobrych bakterii", następuje wzrost aktywności niekorzystnych drobnoustrojów. Skutkuje to pojawieniem się dolegliwości takich jak: ból/dyskomfort w jamie brzusznej, wzdęcie, biegunka czy zaparcie. Suplementacja zawartych w probiotykach drobnoustrojów, będących przedstawicielami korzystnej mikroflory bytującej w jelitach człowieka pomaga w przywróceniu zachwianej równowagi.

Podwaliny pod koncepcję probiozy położył przed 100 laty rosyjski uczony Ilja Miecznikow, który wykazał, że pewne szczepy bakterii mogą hamować, a inne stymulować rozwój chorobotwórczych drobnoustrojów. Ponadto zaobserwował, że spożywanie jogurtów i kefirów pozytywnie wpływa na zdrowie i długowieczność. W dobie rodzącej się antybiotykoterapii jego prace nie spotkały się z należytym zainteresowaniem. Dopiero w ostatnich latach w związku z wzrastającą opornością bakterii na antybiotyki zainteresowanie probiozą wzrosło. Atutami probiotyków są ich dostępność, bezpieczeństwo oraz praktycznie brak przeciwwskazań do stosowania. Niewskazane są jedynie w ciężkich chorobach przewlekłych, ciężkich zakażeniach oraz u chorych z ciężkimi zaburzeniami odporności. Mają udowodnioną skuteczność w terapii schorzeń gastroenterologicznych: leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej oraz zapobieganiu biegunki poantybiotykowej u dzieci i dorosłych.

Prowadzone są liczne prace badawcze mające na celu rozszerzenie ich zastosowania m.in. w zmniejszaniu dolegliwości występujących w czynnościowych zaburzeniach przewodu pokarmowego takich jak IBS. Niestety nadal brakuje danych z wiarygodnych badań oceniających skuteczności poszczególnych szczepów, ich kombinacji, a także dawki oraz sposobu przyjmowania probiotyków. Istnieją tylko ograniczone dowody, że bakterie Lactobacillus plantarum, L. acidophilus, L. salivarius, Bifidobacterium infantis, Streptococcus faecium mogą być skuteczne w leczeniu IBS.

Również mechanizm działania probiotyków w IBS nie jest w pełni poznany. Przypuszcza się, że drobnoustroje zawarte w probiotykach mogą przyczyniać się do modyfikacji odpowiedzi immunologicznej poprzez normalizację ilości cząsteczek anty- i prozapalnych oraz wzmocnienia bariery śluzówkowej. Ponadto konkurując o pożywienie oraz wydzielając substancje hamujące wzrost flory patogennej mogą regulować fermentację jelitową, tym samym zmniejszając towarzyszące IBS ból i wzdęcie.

Rekomendacje nie wypowiadają się na temat skuteczności poszczególnych probiotyków, jednocześnie nie odrzucają ich ze względu na potencjalne korzyści mogące płynąć z ich zastosowania oraz bezpieczeństwo stosowania. Wytyczne NICE (The National Institute for Clinical Excellence) sugerują, aby decydując się na kurację probiotykami w IBS, kontynuować ją przez co najmniej 4 tygodnie w dawce zalecanej przez producenta.

Autor: Lek. Emilia Wnuk

Opublikowano: 08.06.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Znaczenie badania kolonoskopowego w diagnostyce zespołu jelita drażliwego

Badanie kolonoskopowe w diagnostyce zespołu jelita drażliwego (Irritable Bowel Syndrom - IBS) jest badaniem uzupełniającym, stosowanym wyłącznie w niejasnych przypadkach diagnostycznych. Służy ono poszerzeniu diagnostyki jeśli dane uzyskane z wywiadu, badania przedmiotowego oraz podstawowych badań laboratoryjnych sugerują inną niż choroba czynnościowa przyczynę dolegliwości.

Zespół jelita drażliwego jest przewlekłą chorobą jelit, objawiającą się bólem brzucha, naprzemiennymi biegunkami lub/i zaparciami oraz zmianą charakteru wypróżnień. IBS należy do grupy chorób czynnościowych, w jej przebiegu mimo, że występują dolegliwości nie stwierdza się zmian w badaniach laboratoryjnych, endoskopowych czy obrazowych; w przeciwieństwie do chorób organicznych, w których takie odchylenia występują. Ponadto objawy występujące w IBS nie są charakterystyczne dla tej jednostki chorobowej. Dlatego jej diagnostyka przebiega dwutorowo; z jednej strony opiera się na wykluczeniu innych chorób mogących dawać podobne dolegliwości, z drugiej na stwierdzeniu obecności pewnej grupy objawów.

Standardowo w rozpoznawaniu IBS stosuje się Kryteria Rzymskie III, są to wytyczne dotyczące diagnozowania chorób czynnościowych przewodu pokarmowego. Kryteria diagnostyczne są spełnione jeśli okres występowania dolegliwości obejmuje ostatnie 3 miesiące, a początkowe objawy pojawiły się co najmniej przed 6 miesiącami. IBS rozpoznaje się wówczas gdy występuje nawracający ból lub dyskomfort (nieprzyjemne odczucie) w jamie brzusznej; trwa co najmniej 3 dni w miesiącu przez ostatnie 3 miesiące oraz ma minimum 2 cechy z niżej wymienionych:

zmniejsza się/ustępuje po wypróżnieniu,
początek dolegliwości związany jest ze zmianą rytmu wypróżnień (pojawienie się biegunki lub zaparcia)
początek dolegliwości związany jest ze zmianą wyglądu stolca.

W diagnostyce wykluczeń (różnicowej) IBS należy uwzględnić choroby przebiegające z długotrwałymi biegunkami i zaparciami, są to przede wszystkim: nowotwory i stany przedrakowe jelita grubego, nieswoiste choroby zapalne jelit (gł. wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego-Crohna), choroba uchyłkowa okrężnicy, choroba trzewna (celiakia), choroby pasożytnicze, biegunka u osób nadużywających środków przeczyszczających, niedobór laktazy.

W tym celu wykonywane są następujące badania dodatkowe:

morfologia krwi obwodowej oraz badanie biochemiczne krwi
badanie ogólne moczu
badanie kału na obecność krwi utajonej, pasożytów oraz badanie bakteriologiczne

Poszerzenie diagnostyki o uzupełniające badania biochemiczne (ocena hormonów tarczycy, specyficznych markerów), obrazowe (USG, RTG, TK) oraz przede wszystkim endoskopowe (kolonoskopia, sigmoidoskopia, rektoskopia) należy rozważyć w przypadkach gdy występują wątpliwości diagnostyczne bądź obecne są jakiekolwiek objawy "alarmowe" mogące wskazywać na organiczne tło dolegliwości:

niepokojące dane z wywiadu: niewyjaśniona utrata masy ciała w ostatnim czasie, obecność krwi w stolcu, gorączka/stany podgorączkowe, występowanie nowotworów lub zapalnych chorób jelit w rodzinie, wiek >45 roku życia
obecność nieprawidłowości w badaniu przedmiotowym (np. masy patologiczne w brzuchu lub odbycie)
w badaniach dodatkowych: dodatni test na krew utajoną w stolcu, niedokrwistość, podwyższone markery stanu zapalnego.

Bardzo duże znaczenie w różnicowaniu i diagnozowaniu organicznych chorób przewodu pokarmowego odgrywają badania endoskopowe. Badania dolnego odcinka przewodu pokarmowego to rektoskopia, rektosigmoidoskopia oraz kolonoskopia. Każda z tych metod ma zalety jak i wady, jakkolwiek najwartościowszym z nich jest kolonoskopia. Badanie to pozwala precyzyjnie ocenić powierzchnię błony śluzowej całego jelita grubego oraz pobrać jej fragmenty do badania histopatologicznego. Jest ona najważniejszym badaniem służącym rozpoznawaniu raka jelita grubego zajmującego w Polsce 2. miejsce wśród przyczyn zgonów na nowotwory złośliwe. Daje również możliwość zapobiegania rozwojowi raka jelita grubego poprzez usuwanie stanów przedrakowych (gruczolaków).

Podsumowując, badania kolonoskopowego nie stosuje się rutynowo w rozpoznawaniu zespołu jelita drażliwego. Jest zalecane u osób zgłaszających się do lekarza z objawami wskazującymi na IBS (bólem/dyskomfortem w jamie brzusznej oraz zmianą charakteru wypróżnień) oraz:

powyżej 45 roku życia
z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku raka okrężnicy/ nieswoistych chorób zapalnych jelit
z krwawieniami z przewodu pokarmowego (krew w stolcu/dodatni test na krew utajoną)
z towarzyszącymi stanami podgorączkowymi/gorączką
z niewyjaśnioną utratą masy ciała
z niedokrwistością o niejasnej przyczynie
w przypadku odchyleń w rutynowo przeprowadzanych badaniach dodatkowych, które uzasadniałyby przeprowadzenie tego badania

Autor: Lek. Emilia Wnuk

Opublikowano: 08.06.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Zespół jelita drażliwego - leczenie niefarmakologiczne

Co to takiego? Czy to jest groźne?

Zespół jelita drażliwego lub nadwrażliwego to grupa objawów z przewodu pokarmowego nie wywołana przez zmiany chorobowe w obrębie jego struktur ani przez nieprawidłowości związane z metabolizmem. Ta powszechna dolegliwość dotyczy ok. 10-20% całej populacji. Schorzenie ma charakter przewlekły- objawy nawracają miesiącami lub latami. Mimo swojej uciążliwości nie jest niebezpieczną chorobą- nie prowadzi do wyniszczenia ani innych poważnych następstw. Jego przyczyna nie została jak dotąd poznana, chociaż wiadomo, że dolegliwości pojawiają się u wielu pacjentów po narażeniu na stres psychiczny.

Jakie są objawy? Czy cierpię właśnie na to?

Najczęstsze skargi pacjentów dotyczą bólów brzucha i zaburzeń rytmu wypróżnień. Ból może mieć różne nasilenie i charakter, najczęściej dotyczy lewej dolnej części brzucha. Nasila się po posiłku, ulega złagodzeniu po wypróżnieniu, a początek dolegliwości związany jest z wystąpieniem biegunki lub zaparcia (w zależności od postaci choroby) lub ze zmianą wyglądu stolca (zmiana konsystencji lub mniej typowo- domieszka śluzu). Niektórym pacjentom dokuczają również wzdęcia brzucha, nudności, wymioty lub zgaga.

Takie objawy mogą jednak wiązać się z innymi, poważniejszymi chorobami. Zdecydowanie zgłoś się do lekarza jeżeli wymienionym dolegliwościom towarzyszy gorączka, zmniejszenie masy ciała lub krew w stolcu albo jeżeli w rodzinie występowały choroby jelit lub nowotwory przewodu pokarmowego. Niepokojący jest również ból budzący w nocy.

Czy można to leczyć? Czy muszę brać jakieś leki?

Można, jednak ze względu na nieznaną przyczynę zespołu jelita drażliwego postępowanie polega na leczeniu objawowym czyli na łagodzeniu dolegliwości. Na początku, po przeprowadzeniu wstępnych badań lekarz najprawdopodobniej zaproponuje Ci próbę zmiany stylu życia- redukcji stresu, wyciszenia się i pewną modyfikację dotychczasowej diety.

Pamiętaj, że dla skuteczności leczenia kluczową kwestią jest Twój udział w całym procesie! Nie obawiaj się powiedzieć lekarzowi o swoich wątpliwościach i obawach- z pewnością ułatwi to wspólną decyzję co do postępowania oraz umożliwi jego modyfikację w razie trudności. Ponieważ znany jest wpływ stanu emocjonalnego chorego na nasilenie dolegliwości często poleca się pacjentom różne techniki relaksacyjne lub wizytę u psychologa. Niedawno opublikowano pracę o dużej skuteczności nawet krótkotrwałej psychoterapii w zespole jelita drażliwego. Zastanów się, czy taka forma pomocy nie byłaby przydatna i w Twoim przypadku. Istnieją również doniesienia na temat skuteczności hipnozy i akupunktury.

Czy mogę wszystko jeść?

Niezupełnie. Mimo, że badania naukowe nie udowodniły w pełni skuteczności leczenia dietą, z doświadczeń wielu lekarzy w tej dziedzinie wynika, że warto zacząć właśnie od modyfikacji jadłospisu. Zwróć więc uwagę, jakie potrawy wywołują nasilenie dolegliwości i staraj się z nich zrezygnować. Unikaj potraw wzdymających (fasola, kapusta, brukselka) oraz picia kawy i alkoholu. Dla doboru odpowiedniej ważne jest, czy problemem są biegunki czy zaparcia.

Jeśli dominującym zaburzeniem wypróżniania są zaparcia, pomocne prawdopodobnie okaże się wypijanie dużej ilości płynów (tj. ok. 3 litrów dziennie) oraz zwiększenie ilości Jeśli dominującym zaburzeniem wypróżniania są zaparcia, pomocne prawdopodobnie okaże się wypijanie dużej ilości płynów (tj. ok. 3 litrów dziennie) oraz zwiększenie ilości błonnika (tzw. rozpuszczalnego) w diecie tak, aby jego dzienne spożycie wynosiło 20-30g. To ostatnie osiągniesz włączając do jadłospisu np. otręby pszenne ( 3-4 łyżki stołowe to ok. 15-20g) lub muesli ( w 8 dkg zawarte jest ok. 5g błonnika). Dobrym źródłem błonnika są też warzywa i owoce. Nowy jadłospis należy wdrażać stopniowo, a na poprawę samopoczucia trzeba zwykle poczekać około 2-3 tygodni. Zdarza się jednak, że modyfikacja diety (zwłaszcza wprowadzenie otrąb) skutkuje nasileniem dolegliwości. Wtedy zalecane bywają środki ziołowe ( np. preparat babki płesznika) lub leczenie farmakologiczne prowadzone po konsultacji z lekarzem.

Inne zalecenia kieruje się do pacjentów z biegunkową postacią zespołu. Chodzi głównie o ograniczenie spożycia pokarmów zawierających niecałkowicie wchłanialne węglowodany, niektóre publikacje sugerują ograniczenie węglowodanów w ogóle. Postaraj się unikać ciemnego pieczywa, warzyw kapustnych i strączkowych, owoców pestkowych i konfitur z nich sporządzonych. Objawy nie powinny nasilać się natomiast po zjedzeniu białego pieczywa, owoców przecieranych lub w postaci musów, twarogów i serów topionych o niskiej zawartości tłuszczu(gdy nie występuje u Ciebie nietolerancja laktozy) czy chudych wędlin. Mięso wołowe, wieprzowe lub tłusty drób warto zastąpić chudym mięsem z kurczaka lub indyka, mięsem z królika lub cielęciną. Osoby niezdolne do trawienia mleka (ok. 17% populacji) powinny zrezygnować z potraw na jego bazie. Pacjenci cierpiący z powodu biegunek powinni unikać też jaj, czekolady, ryb i orzechów. Podobnie niektóre środki konserwujące dodawane do żywności (np. glutaminian sodu) i przyprawy (pieprz, papryka, curry, musztarda) mogą nasilać dolegliwości. Można stosować natomiast sól, cukier, pietruszkę, kminek czy sok z cytryny.

A jeśli to nie pomoże?

Wtedy Twój lekarz rozważy prawdopodobnie włączenie leków regulujących pracę przewodu pokarmowego.

Autor: lek. Emilia Wnuk

Opublikowano: 29.07.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Zespól jelita drażliwego - leczenie farmakologiczne

Czy w zespole jelita drażliwego zawsze trzeba brać leki?

Nie zawsze. Leczenie zwykle rozpoczyna się od modyfikacji stylu życia, głównie diety i wsparcia psychologicznego. Dopiero gdy to nie pomaga wprowadza się leczenie farmakologiczne, które pełni rolę wspomagającą do tych interwencji niefarmakologicznych.

Co to za leki?

Ponieważ jak dotąd nieznana jest przyczyna choroby, stosowane środki mają na celu złagodzenie przykrych dolegliwości. We wszystkich postaciach zespołu stosuje się leki zawierające mebewerynę, która powoduje rozluźnienie mięsni w ścianie jelit, dzięki czemu dochodzi do zmniejszenia dolegliwości bólowych i znormalizowania rytmu wypróżnień. W innym mechanizmie działa trimebutyna, która wpływa głównie na kinetykę jelit. Oba leki dostępne są na receptę.

Inne środki dobiera się biorąc pod uwagę najbardziej dokuczliwe objawy.

W zwalczaniu biegunki stosuje się tzw. leki zapierające, spośród których najpowszechniej stosuje się loperamid. Poleca się go zwłaszcza w przypadkach bardziej nasilonych i dokuczliwych biegunkach. Jest to związek o wielokierunkowym działaniu- z jednej strony poprzez wpływ na ścianę jelita zwiększa wchłanianie wody i elektrolitów z jego światła przez co "zagęszcza" treść jelitową, z drugiej strony zwalnia tempo ruchów jelit. Preparaty zawierające loperamid dostępne są w tabletkach lub kapsułkach, większość z nich można dostać bez recepty. Czasem alternatywnie stosuje się preparat złożony zawierający difenoksylat, którego działanie bazuje na spowalnianiu treści jelitowej. Ten związek działa jednak również na ośrodkowy układ nerwowy, może wywoływać szereg działań niepożądanych, czasem bardzo niebezpiecznych, dlatego dostępny jest wyłącznie na receptę. U pacjentów po usunięciu pęcherzyka żółciowego czasem stosuje się cholestyraminę, która wiąże kwasy żółciowe w przewodzie pokarmowym i niweluje ich drażniące, a więc predysponujące do biegunki działanie.

W przypadku zaparć w zespole jelita drażliwego najczęściej zalecane są syropy lub preparaty w postaci rozpuszczalnego proszku zawierające laktulozę. Należy ona do substancji osmotycznie czynnych, co oznacza, że jej wprowadzenie do przewodu pokarmowego "ściąga" wodę do światła jelit, a to ułatwia wypróżnienie. Tak samo działają preparaty zawierające laktiol. Kilka kolejnych leków pozostaje na etapie badań lub nie zostały jeszcze wprowadzone do powszechnego stosowania.

Popularne wśród pacjentów są różne preparaty ziołowe np. zawierające rzewień. Trzeba jednak pamiętać, że nie można go stosować przy współistniejącej kamicy nerkowej. Wciąż nie ustalono ostatecznie roli probiotyków w leczeniu zespołu jelita drażliwego. Większość badań dowodzi ich skuteczności, choć ukazały się i takie, które wskazują raczej na szkodliwość tej interwencji.

Gdy największym problemem wydają się być wzdęcia brzucha najczęściej polecany jest preparaty zawierające simetykon lub dimetykon. Związki te powodują pękanie pęcherzyków gazu, które powstają w przewodzie pokarmowym. Leki dostępne są bez recepty w postaci kropli doustnych, kapsułek i tabletek do żucia.

Jeśli dokuczają Ci bóle brzucha po spożyciu posiłku Twój lekarz może zlecić Ci lek zawierający bromek oksyfenonium, który zmniejsza napięcie ścian przewodu pokarmowego i przez to redukuje dolegliwości bólowe. Preparat dostępny jest tylko na receptę.

W przypadku bólów przewlekłych stosuje się czasem amitryptylinę- lek należący do jednej z grup leków przeciwdepresyjnych. Kwalifikacja do jego stosowania musi być wyjątkowo staranna ze względu liczne działania uboczne, które może wywoływać. Dostępny jest wyłącznie na receptę. Stosowne są też inne leki przeciwdepresyjne, ukazało się kilka prac udowadniających ich skuteczność.

Pamiętaj, że jeśli stosujesz leki dostępne bez recepty zawsze powinieneś zapoznać się z treścią ulotek z zaleceniami dla pacjenta, a przy okazji wizyty u lekarza poinformuj go o stosowanych przez Ciebie interwencjach.

Czy moje dolegliwości ustąpią po leczeniu?

Niestety, z obserwacji lekarzy wynika, że przewlekły charakter dolegliwości i ich zmienność w czasie powoduje, że ustąpienie objawów obserwuje się mimo leczenia dosyć rzadko. Stosowane leki pozwalają je jednak doraźnie, czyli na bieżąco, zwalczać i ułatwiają codzienne funkcjonowanie. Na koniec warto przypomnieć, że zespół jelita drażliwego, mimo swojego uciążliwego charakteru ma zwykle łagodny przebieg, nie niesie za sobą poważnych następstw i nie stanowi zagrożenia dla Twojego zdrowia.

Autor: Lek. Joanna Braszko

Opublikowano: 29.07.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Rola diety wleczeniu zespołu jelita drażliwego.

Zespół jelita drażliwego (Irritable Bowel Syndrome) jest przewlekłą chorobą jelit. Charakteryzuje się on występowaniem nawracających dolegliwości bólowych brzucha oraz zaburzeniem rytmu wypróżnień, które nie są uwarunkowane zmianami organicznymi ani biochemicznymi.

Rozpoznanie choroby powinno być postawione, gdy spełnione są odpowiednie wytyczne, tj. Kryteria Rzymskie III. Uwzględnia się w nich czas trwania dolegliwości, występowanie bólu brzucha, jego związek z wypróżnieniem oraz wygląd stolca.

Biorąc pod uwagę rodzaj dominujących objawów, IBS można podzielić na trzy postacie:

biegunkową,
zaparciową,
mieszaną.

Leczenie tego zespołu obejmuje głównie postępowanie niefarmakologiczne. Leki powinny odgrywać jedynie rolę wspomagającą. Największe nadzieje na poprawę samopoczucia daje modyfikacja diety, chociaż brak jest konkretnych zaleceń na ten temat. Ze względu na to, że występuje kilka postaci tego zespołu, a objawy niekiedy diametralnie różnią się od siebie, postępowanie terapeutyczne musi być zindywidualizowane.

Odżywianie powinno być urozmaicone, przy równoczesnym unikaniu pokarmów, które nasilają uciążliwe objawy. Najczęściej sami zainteresowani doskonale zdają sobie sprawę z tego, które z dostępnych produktów ewidentnie pogarszają ich samopoczucie.

Osoby z biegunkową postacią choroby powinny ograniczyć spożywanie włókien roślinnych, które zawarte są w dużej ilości np. w otrębach zbożowych, pełnoziarnistym chlebie czy niełuskanym ryżu. Bogatym ich źródłem są również niektóre surowe warzywa i owoce, ale już ich gotowanie czy pieczenie zmienia ten stan rzeczy, np. pieczone jabłka mogą mieć wręcz działanie zapierające. Część chorych wiąże nasilenie swoich dolegliwości ze spożyciem mleka i jego przetworów, jaj, czekolady, orzechów oraz niektórych środków konserwujących. W przypadku wzdęć należy unikać potraw takich jak np. kapusta, brukselka czy fasola oraz napojów gazowanych, które najprawdopodobniej pogorszą sytuację.

Natomiast gdy dominują zaparcia, postępowanie będzie wręcz odwrotne, bo i cel jest inny. W tym przypadku włókna roślinne będą naszym sprzymierzeńcem. Wskazane jest spożywanie 1-2 łyżek otrąb pszennych nawet 2-3 razy dziennie. Zwykle rozpoczyna się od przyjmowania małej ich ilości, stopniowo zwiększając dawkę tak, aby nie wywołać biegunki czy wzdęcia. Dodatkowo bardzo istotna jest dbałość o właściwe nawodnienie organizmu - nawet do 3 litrów płynów na dobę.

Ciekawym rozwiązaniem może być zapisywanie produktów, które zamierzamy wyeliminować z naszego jadłospisu i decyzję tę przeanalizować wspólnie ze swoim lekarzem lub dietetykiem. Każda dieta eliminacyjna stwarza ryzyko tego, że organizmowi nie zostanie dostarczona któraś z istotnych dla niego substancji odżywczych. Niekiedy takie produkty można zastąpić innymi, równie wartościowymi i smacznymi, a nie wpływających na pogorszenie stanu zdrowia.

Właściwa dieta w zespole jelita drażliwego nie sprowadza się jednak tylko do eliminacji określonych produktów. Zasady zdrowego odżywiania powinny obowiązywać zawsze. Na pewno korzystną zmianą dla każdego okaże się spożywanie większej ilości mniejszych posiłków, nieprzejadanie się oraz jedzenie bez pośpiechu w przyjemnym otoczeniu.

Autor: lek. Katarzyna Grzebyk

Opublikowano: 29.07.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Biomarkery w zespole jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego (Irritable bowel syndrome, IBS) jest zaburzeniem funkcji jelita grubego, które charakteryzuje się występowaniem uczucia dyskomfortu, wzdęć i przewlekłych dolegliwości bólowych w jamie brzusznej. Rozpoznanie IBS ustala się na podstawie tzw. kryteriów rzymskich III, o których mogą Państwo przeczytać w poprzednich artykułach.

Biomarkery to produkowane przez organizm białka lub inne makrocząsteczki będące reakcją na zachodzące w nim procesy biologiczne. Biomarkerem może być np. białko zwane CA 125, którego obecność we krwi stwierdza się u kobiet chorujących na raka jajnika. Dzięki określeniu stężenia danego biomarkeru we krwi możliwa jest ocena stanu zdrowia organizmu, obecności lub braku konkretnej choroby i uzyskaniu wielu cennych informacji o funkcjonowaniu poszczególnych narządów.

Zespół jelita drażliwego związany jest z wieloma nieprawidłowościami fizjologicznymi, włączając zaburzenia motoryki jelita grubego i czucia trzewnego, które pojawiają się z powodu nieprawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i odpornościowego przewodu pokarmowego. W IBS występują również zmiany w interakcji między czynnikami hormonalnymi i nerwowymi, takimi jak np. serotonina lub kortykoliberyna, mające wpływ na różne procesy fizjologiczne zachodzące w organizmie. Odzwierciedleniem tych przemian może być obecność we krwi specyficznych biomarkerów. Daje to świeże spojrzenie na nowe możliwości diagnostyczne zespołu jelita drażliwego.

Próby znalezienia najlepszego biomarkera dla IBS trwają już od wielu lat. W 1973 r., lekarz J. Ritchie wraz ze swoimi współpracownikami odkryli, że u pacjentów chorujący na IBS występuje duża wrażliwość na mechaniczne rozszerzanie jelita grubego, co zostało potwierdzone w wielu następnych badaniach. Późniejsze badania pokazały, że tylko u 20% pacjentów wystąpiła nadwrażliwość po mechanicznej stymulacji jelita grubego, zaś u 17% pojawiło się zmniejszenie wrażliwości.

Wiele nowych badań skupia się na roli układu odpornościowego, wykrywaniu obecności komórek odpornościowych w błonie śluzowej jelita grubego, nadmiernym wytwarzaniu aktywnych biologicznie cząsteczek świadczących o toczącym się procesie zapalnym (np. proteaz, cytokin, tryptaz, histaminy) czy zmianie składu flory bakteriologicznej jelit u pacjentów chorujących na zespół jelita drażliwego.

Obecność komórek stanu zapalnego w błonie śluzowej jelit oraz we krwi, stwierdzane u pacjentów z IBS mogą stanowić wiarygodne wyjaśnienie kluczowych zmian powstających w IBS. Dla przykładu, zaobserwowano, że komórki odpornościowe reagują z układem nerwowym przewodu pokarmowego odgrywając potencjalną rolę w generowaniu objawów zespołu jelita drażliwego. Wśród pacjentów, u których wystąpił epizod ostrego infekcyjnego zapalenia jelita grubego, a którzy później rozwinęli IBS, stwierdzono niski stopień nacieku błony śluzowej odbytnicy przez komórki układu odpornościowego. Wyniki te sugerują, że reakcja immunologiczna organizmu może być dobrym czynnikiem prognozującym rozwój zespołu jelita drażliwego i może być potencjalnym biomarkerem dla konkretnej grupy pacjentów. W jednym z badań pokazano, że u pacjentów z IBS w porównaniu do grupy kontrolnej, występuje rozrost komórek tucznych (należących do komórek układu odpornościowego) błony śluzowej jelit. Dodatkowo, zauważono, że zastosowanie mesalazyny – leku przeciwzapalnego – redukowało ilość komórek tucznych i poprawiało jakość życia chorych z IBS.

Jak wspomniano wcześniej, u pacjentów z IBS następuje aktywacja mediatorów stanu zapalnego, takich jak histamina, proteazy i cytokiny. Dlatego też stały się one obiektem zainteresowań wielu naukowców w kierunku identyfikacji jako biomarkery IBS. Mediatory te mogą być wykrywane w błonie śluzowej jelita pobranej na drodze biopsji lub w próbkach kału. Pośród tych czynników, największą uwagę przykuła tzw. proteaza serynowa. Proteza serynowa jest uwalniana przez komórki układu odpornościowego i bakterie jelitowe, i działa jako cząsteczka przekazująca sygnały. Ich nadmierna produkcja została potwierdzona w błonie śluzowej jelit u osób chorujących na IBS, przy czym w próbkach kału, stężenie proteazy serynowej było trzykrotnie wyższe niż u osób zdrowych. Kiedy czynniki stanu zapalnego, pobrane z błony śluzowej pacjentów z IBS zostały wprowadzone do jelit szczurów, zaobserwowano wzrost aktywności włókien nerwowych i nadwrażliwość trzewną. Efekt ten w dużej mierze zależał od aktywności właśnie proteazy serynowej. Jednakże, wzrost stężenia proteaz stwierdzono tylko u osób chorujących na postać biegunkową zespołu jelita drażliwego. Dodatkowo, także wysoki poziom tego mediatora występuje u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, co świadczy o braku specyficzności tego biomarkera.

Największe doświadczenia z analizy białek wykrywanych w kale uzyskano z białkami zwanymi kalprotektyną i laktoferyną. Kalprotektyna jest białkiem produkowanym podczas procesów zapalnych przez składniki krwi: granulocyty obojętnochłonne, monocyty i makrofagi oraz przez komórki nabłonka. Białko to posiada właściwości bakterio- i grzybobójcze oraz prawdopodobnie bierze udział w modulowaniu procesów zapalnych. Laktoferyna występuje w dużych ilościach w płynach wydzielniczych ssaków (mleku, łzach, ślinie, wydzielinie oskrzeli, wydzielinie dróg rodnych). Białko to wykazuje działanie przeciwbakteryjne, -grzybicze, -wirusowe, -pasożytnicze, -nowotworowe, -zapalne. Ocena stężenia kalprotektyny w kale ma potencjał być badaniem przesiewowym różnicującym pomiędzy zespołem jelita drażliwego a chorobami zapalnymi jelit. Oznaczenie podwyższonego stężenia kalprotektyny w kale potwierdza aktywny stan zapalny jelita i może być wczesnym wskaźnikiem prognostycznym chorób zapalnych jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Laktoferyna w kale jest bardzo stabilnym markerem zapalnym, w związku z tym idealnie nadaje się do oznaczeń. Istnieją dowody, że laktoferynę można postrzegać jako wczesny marker w chorobach zapalnych jelit, w których stężenie tego białka jest znacznie podwyższone. Dostępne informacje sugerują, że stężenia laktoferyny i kalprotektyny w kale są skutecznymi i specyficznymi biomarkerami w różnicowaniu pomiędzy chorobami zapalnymi jelit a IBS. Podobnie jak wymienione dwa białka oznaczane w kale, tak i inne: lizozym, mieloperoksydaza i PMN-elastaza wytwarzane przez białe krwinki krwi mogą być przydatne w różnicowaniu między IBS a innymi chorobami jelit. Stężenie tych białek w kale u pacjentów chorujących na IBS były porównywalne do stężeń uzyskanych u osób zdrowych.

W jednym z najnowszych badań, wykorzystującym zestaw dziesięciu potencjalnych biomarkerów wykrywalnych we krwi, starano się potwierdzić ich diagnostyczne znaczenie w różnicowaniu pomiędzy IBS a chorobami organicznymi przewodu pokarmowego. Użytymi w tym badaniu biomarkerami były m.in. interleukina-1ß, będąca głównym czynnikiem prozapalnym, neurotropowy czynnik pochodzenia mózgowego – białko wydzielane przez neurony, które reguluje przeżywalność komórki nerwowej, przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej, stosowane w diagnostyce celiakii, przeciwciała przeciw cytoplazmie neutrofilów – wykrywane w wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego i lipokalina neutrofilowa związana z żelatynazą, biorąca udział w transporcie wewnątrzkomórkowym i regeneracji błony śluzowej przewodu pokarmowego. Wyniki tego badania pokazują, że zestaw tych 10 biomarkerów z 70% dokładnością pozwala na poprawne rozpoznanie lub wykluczenie zespołu jelita drażliwego.9 Wydaję się, że dołączenie do tego zestawu wymienionych wcześniej biomarkerów: laktoferyny, kaprotektyny i proteazy serynowej zwiększyłoby szanse rozpoznania IBS. Jednakże takie postępowanie zwiększa ilość wykonywanych badań, inwazyjność techniki oraz związane z tym koszty i dodatkowo ze względu na niską czułość testu, jego negatywny wynik nie pozwala jednoznacznie wykluczyć rozpoznania zespołu jelita drażliwego.

Ponieważ istnieją doniesienia o rodzinnym dziedziczeniu zespołu jelita drażliwego, naukowcy poszukują czynników genetycznych i specyficznych mutacji, czyli zmian zachodzących w genach, które mogłyby pełnić rolę biomarkerów.13 Dotychczasowe badania dotyczące poszukiwania mutacji w genie, który koduje produkcję jednego z białek transportującego serotoninę (która odgrywa główną rolę w regulacji motoryki, wydzielania i czucia trzewnego w przewodzie pokarmowym ), tzw. transportera wychwytu zwrotnego serotoniny oraz w genach odpowiedzialnych za produkcję czynnika zwiększającego stan zapalny (tzw. czynnika martwicy nowotworów ?, TNF-?) i czynnika przeciwzapalnego (tzw. interleukiny 10) nie przyniosły jednak oczekiwanych odpowiedzi. Wciąż trwają badania nad znalezieniem specyficznych dla IBS zmian w genach, które mogą okazać się idealnymi biomarkerami w diagnozowaniu i leczeniu zespołu jelita drażliwego. Niektórzy uważają, że tego typu badania, opierające się na znalezieniu idealnego biomarkera genetycznego, w przyszłości staną się głównym nurtem poszukiwań idealnej metody leczniczej IBS.

Wiele innych teorii na temat idealnego biomarkera dla IBS ujrzało światło dzienne. Dotyczyły one m.in. wspomnianej wcześniej serotoniny, jednakże na dzień dzisiejszy nie można uznać jej za użyteczny marker w diagnostyce zespołu jelita drażliwego. Tyczy się to również czynników pobudzających stan zapalny (interleukiny 6 i wspomnianego już TNF-?), ponieważ wykrywane są one także w innych czynnościowych chorobach przewodu pokarmowego.

Dostępne informacje wydają się być listą niepowodzeń w poszukiwaniu doskonałego biomarkera dla IBS. Jednak tak naprawdę świadczą o ogromnym postępie medycyny i niesamowitych osiągnięciach naukowych, które wniosły do wiedzy na temat zespołu jelita drażliwego wiele nowych i cennych wiadomości na temat natury tego, bądź co bądź, przykrego schorzenia. IBS wciąż jest skomplikowaną chorobą, u podłoża której leży wiele przyczyn, dlatego znalezienie idealnego biomarkera jest ogromnym wyzwaniem. Należałoby zatem przyjąć, że poszczególni pacjenci z IBS będą mogli być diagnozowaniu przy użyciu różnych markerów. Pole badań naukowych poszerza się z każdą chwilą i być może już niebawem biomarkery dla IBS będą dostępne dla każdego praktykującego lekarza.

Autor: lekarz Szymon Rafał Wilk

Opublikowano: 29.10.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Terapia poznawczo-behawioralna w leczeniu IBS

Zespół jelita drażliwego (Irritable Bowel Syndrome) należy do chorób z kręgu zaburzeń czynności motorycznej jelit. Ze względu na to, że jego etiologia wciąż nie jest do końca wyjaśniona, zastosowanie leczenia przyczynowego tego zespołu nie jest możliwe, a wszystkie zalecane obecnie terapie mają na celu jedynie złagodzenie uciążliwych objawów.

Jak w takim razie skutecznie ograniczyć czy wręcz zlikwidować objawy IBS? Sposobów na to jest wiele, tak samo jak liczne są teorie próbujące wyjaśnić patogenezę tej choroby. W terapii IBS od lat z różnym powodzeniem stosuje się postępowanie zarówno farmakologiczne jak i niefarmakologiczne, tj. modyfikację stylu życia, diety oraz terapię psychologiczną.

O ile potencjalny korzystny wpływ zmiany nawyków żywieniowych w przypadku schorzeń jelita grubego jest zapewne zrozumiały, to w jaki sposób styl życia może wpływać na rozwój choroby? Czy naprawdę problemy takie jak biegunka, zaparcia, wzdęcia czy kurczowe bóle brzucha wymagają konsultacji psychologicznej?

Okazuje się, że w wielu przypadkach odpowiedź na to pytanie powinna być twierdząca. Udowodniono, że około 50-80% osób cierpiących na IBS dostrzega związek pomiędzy nasileniem objawów choroby a stresem. Rzeczywiście, ma on niezaprzeczalny wpływ na czynność przewodu pokarmowego, powodując zwiększenie jego aktywności motorycznej, szczególnie dalszej części jelita grubego, a zależność ta jest jeszcze silniej wyrażona u osób z IBS. Ponadto istotną rolę w patogenezie tego zespołu pełnią zaburzenia w prawidłowym odbiorze bodźców czuciowych z jelita oraz bodźców bólowych, a także wpływ ośrodkowego układu nerwowego, szczególnie jego ośrodków wyższych, czyli tych odpowiedzialnych m. in. za emocje, w tym stres.

Liczne badania naukowe wskazują na to, że duża część chorych ma podwyższony poziom ogólnego niepokoju oraz osiąga wyższe wyniki na skalach hipochondrii i depresji, a także najczęściej nie ma wglądu w swój stan emocjonalny, czyli nie ma jego świadomości. U większości z nich udaje się zaobserwować zjawisko somatyzacji. Jest to mechanizm obronny organizmu polegający na tym, że pozbywając się ze świadomości pewnych przeżyć, zamieniamy je, zresztą zupełnie nieświadomie, na dolegliwości cielesne, czyli somatyczne. Dodatkowym problemem wielu osób chorujących na IBS jest także brak poczucia kontroli nad własnym życiem oraz nad chorobą, co najczęściej ściśle wiąże się z brakiem poczucia życiowej satysfakcji i częstym odczuwaniem negatywnych emocji.

Cóż, jak widać IBS to nie tylko problemy jelitowe. Biorąc pod uwagę powyższe, nikogo nie powinno dziwić, dlaczego w fachowej literaturze tak bardzo podkreśla się pozytywny wpływ terapii psychologicznej na stan zdrowia pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego. Postępowanie takie miałoby wspierać leczenie farmakologiczne. Nie ma jednak do tej pory konsensusu jaki rodzaj terapii byłby najkorzystniejszy w tym przypadku. Jednym z promowanych jej rodzajów jest tzw. terapia poznawczo-behawioralna (Cognitive Behavioral Therapy).

CBT ma na celu zmianę sposobu postrzegania i interpretacji pewnych zjawisk oraz modyfikację zachowania, czyli reakcji na określony bodziec. Cechą charakterystyczną tego nurtu psychoterapii jest to, że terapeuta i jego pacjent skupiają się na problemach, które mają miejsce „tu i teraz”. Metoda ta pomaga w zrozumieniu związku pomiędzy konkretnymi sytuacjami oraz wywołanymi przez nich określonymi myślami oraz odczuciami fizycznymi. Skupia się ona na stopniowej analizie poszczególnych elementów tego nieraz błędnego koła zakładając, że pewne nabyte mechanizmy zachowania można dzięki ich zrozumieniu modyfikować. Pacjenci z IBS w czasie takiej terapii są uczeni jak rozpoznawać i zmieniać pewne myśli i zachowania, które prowadzą do pogorszenia stanu zdrowia.

Coraz liczniejsza grupa osób zajmujących się zawodowo zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego, w tym IBS, podkreśla skuteczność takiego postępowania. Nie da się jednak ukryć, że rola czynników psychologicznych w rozwoju i nasileniu tego zespołu jest mimo to często niedoceniana w praktyce klinicznej. Może jednak mimo to warto spróbować?

Autor: lekarz Katarzyna Grzebyk

Opublikowano: 29.10.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Współwystępowanie choroby refluksowej przełyku oraz IBS

Choroba refluksowa przełyku (GastroEsophageal Reflux Disease – GERD) oraz zespół jelita drażliwego (Irritable Bowel Syndrome - IBS) są to schorzenia, które bardzo często występują w naszej populacji, podobnie zresztą jak i w innych krajach wysokorozwiniętych. Do tej pory panował pogląd, że są to dwie całkowicie odrębne jednostki chorobowe, pozostające bez związku ze sobą. Jednak w ostatnich latach pojawiły się liczne badania naukowe, których wyniki mogą temu przeczyć.

GERD jest wywołana patologicznym zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku. Do typowych objawów GERD zaliczamy: zgagę, czyli uczucie pieczenia za mostkiem, cofanie się treści pokarmowej z żołądka do przełyku oraz puste odbijania. Pomiędzy końcowym odcinkiem przełyku a żołądkiem znajduje się mięsień o nazwie dolny zwieracz przełyku, którego funkcją jest m.in. zapobieganie zarzucania kwaśnej treści żołądkowej z żołądka do przełyku, a następstwem jego nieprawidłowego działania jest cofanie się treści pokarmowej do przełyku, co wiąże się z w/w objawami. Wśród innych czynników etiologicznych tej choroby wymienia się również zaburzenia opróżniania żołądka oraz otyłość czy zaburzenia anatomiczne.

Ocenia się, że w Europie Zachodniej około 30% osób skarży się na dolegliwości związane z GERD. Mogą one występować codziennie, co dotyczy 5-10% populacji krajów wysokorozwiniętych lub rzadziej, np. raz na tydzień (około 20%) lub raz na miesiąc (około 40%). Częstość występowania GERD zwiększa się z wiekiem. Etiologia tego schorzenia jest wieloczynnikowa, ale podobnie jak IBS należy ono do chorób z kręgu zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego. Być może właśnie dlatego choroby te często ze sobą współistnieją. Wg różnych danych około 40% (79% wg innych źródeł) pacjentów z IBS ma również objawy GERD i odwrotnie, około 50% (71%) osób z GERD choruje równocześnie na IBS. Około 12% populacji choruje na IBS, a około 20% na GERD, natomiast szacuje się, że w populacji, u której nie stwierdza się objawów choroby refleksowej, tylko 5% osób może chorować na IBS.

Obecnie można znaleźć dwie hipotezy, próbujące wyjaśnić tę prawidłowość. Pierwsza z nich zakłada, że choroby te mogę po prostu ze sobą współistnieć jako dwa niezależne zjawiska, czyli ktoś może równocześnie chorować na GERD i IBS podobnie jak na astmę i nadciśnienie tętnicze. Tendencja ta jest jeszcze większa w przypadku GERD i IBS, ponieważ dotyczą tego samego układu, a dysfunkcja w jego obrębie jest w obu przypadkach podobna. Zwolennicy drugiej teorii twierdzą, że IBS może być kolejną manifestacją kliniczną choroby refleksowej przełyku, która miałaby dotyczyć nie tylko górnego odcinka przewodu pokarmowego, ale również dolnego odcinka. Za tą teorią przemawia np. to, że objawy kojarzone z IBS ustępują lub są łagodzone w czasie leczenia GERD.

Dodatkowo wyniki wielu testów psychologicznych u chorych na GERD i IBS są podobne. W obu tych grupach chorych stwierdza się wyższy poziom stresu, częściej występuje depresja i inne zaburzenia emocjonalne niż w zdrowej populacji. Wg badań taki profil psychologiczny także wiąże się z częstszym współwystępowaniem obu chorób jednocześnie.

Czy GERD i IBS to jedna choroba? Wyniki ostatnich badań, chociaż ciekawe, nie rozstrzygają tej kwestii. Dlatego, dopóki nie będą dostępne bardziej jednoznaczne dane na ten temat, pytanie to musi pozostać otwarte.

Autor: lekarz Katarzyna Grzebyk

Opublikowano: 09.11.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Czy IBS występuje rodzinnie?

Zespół jelita drażliwego (IBS) jest chorobą dotyczącą aż 10-20% populacji. Oznacza to, że nawet jedna do dwóch osób na dziesięć może cierpieć z powodu tego schorzenia. Dwa razy częściej występuje ono wśród kobiet, a pierwsze objawy pojawiają się w młodym wieku, tj. około 30 roku życia. Chociaż IBS należy do najczęstszych chorób przewodu pokarmowego, jego przyczyna wciąż nie jest do końca wyjaśniona.

Wśród czynników związanych z wystąpieniem tej choroby wymienia się:

- zaburzenia w czynności motorycznej (ruchowej) i wydzielniczej jelit oraz nieprawidłowe odbieranie bodźców czuciowych z tej okolicy,

- zaburzenia w regulowaniu czynności jelit przez mózg,

- przebycie biegunki o podłożu zakaźnym, szczególnie dotyczy to biegunki bakteryjnej.

W ostatnich latach intensywnie poszukuje się przyczyn powstawania tego zespołu. Dostępne do tej pory dane wskazują na to, że istotną rolę w rozwoju tej choroby mogą odgrywać zarówno czynniki psychologiczne, socjologiczne, jak również infekcyjne, dietetyczne czy genetyczne. Te ostatnie wydają się szczególnie interesujące, ponieważ ich dokładne wyjaśnienie niewątpliwie pozwoliłoby lepiej zrozumieć tę chorobę, a co za tym idzie – skuteczniej ją leczyć.

Choroby, których występowanie uwarunkowane jest genetycznie mogą być wynikiem mutacji w obrębie jednego lub wielu genów. Nie zawsze jednak wystąpienie określonej mutacji w 100% związane jest z pojawieniem się danej choroby. Czasami dziedziczymy jedynie predyspozycję do jej wystąpienia, czyli taki zestaw genów, który w określonych warunkach środowiska może się ujawnić w postaci konkretnej choroby. Niekiedy także jeden gen może występować w kilku wersjach, czyli allelach. Mówimy wtedy o polimorfiźmie danego genu. Tym samym produkt tego genu (np. kolor oczu) może różnić się pomiędzy poszczególnymi osobami (niebieskie/brązowe), chociaż warianty te wciąż mieszczą się w granicach normy.

Zauważono, że IBS częściej występuje wśród osób należących do tej samej rodziny. Obserwacja ta skłoniła szereg badaczy do przestudiowania losów chorych, jak również członków ich rodzin w celu dokładnego opisania tego zjawiska. Rzeczywiście w kilku badaniach udało wykazać się, że IBS diagnozowane jest częściej wśród osób spokrewnionych, szczególnie dotyczy to krewnych pierwszego stopnia, np. rodzice, dzieci, rodzeństwo. Autorzy tych doniesień podkreślają jednak, że przyczyna tego zjawiska może być związana nie tylko z występowaniem określonych genów, ale również z wpływem środowiska, które w tym przypadku jest zwykle podobne.

Chcąc dodatkowo zgłębić ten problem, nie sposób pominąć analizy częstości występowania IBS wśród bliźniąt. W badaniach tego typu porównuje się stan zdrowia bliźniąt monozygotycznych (jednojajowych) z bliźniętami dwuzygotycznymi (dwujajowymi). Pierwsze z nich mają identyczny zestaw genów, natomiast podobieństwo drugich ogranicza się do tego, z którym mamy do czynienia w przypadku „zwykłego” rodzeństwa. Dostępne publikacje na ten temat podają jednak sprzeczne dane. Chociaż w niektórych z nich donosi się, że w porównaniu do bliźniąt dwuzygotycznych, prawdopodobieństwo wystąpienia IBS u bliźniąt monozygotycznych jest zdecydowanie większe, w innych zaprzecza się wystąpieniu takiej korelacji. Trzeba jednak podkreślić, że wyniki żadnego tych badań nie wskazują na to, aby w sytuacji pojawienia się IBS u jednego z bliźniąt monozygotycznych z całą pewnością można było stwierdzić, że choroba ta wystąpi również u drugiego z nich.

Mimo wielu prób nie udało się jak dotąd zidentyfikować konkretnych genów, które z całą pewnością związane są z występowaniem tej choroby. Ostatnie badania skupiają się głównie na poszukiwaniu polimorfizmu w obrębie genów, których produkty uczestniczą w regulacji czynności jelit.

Proces ten jest niezwykle złożony. Dlatego też potencjalnych punktów, w których może dojść do jego zakłócenia jest wiele. Najprawdopodobniej tak samo liczne są czynniki, które mechanizm ten mogą zaburzać. W świetle obecnej wiedzy nie wydaje się jednak, aby za IBS odpowiedzialne były tylko geny. Problem ten wymaga dalszych badań.

Autor: lekarz Katarzyna Grzebyk

Opublikowano: 29.10.2010

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Psychologiczne aspekty IBS – rola pychoterapii

Zespól jelita drażliwego(Ibs) to częste , uciążliwe i przewlekłe schorzenie układu pokarmowego charakteryzujące się zaburzoną motoryką jelita grubego. Do potwierdzenia i zdiagnozowania tego zaburzenia nie stosuje się metod obrazowych, laboratoryjnych czy endoskopowych. Klinicyści posługują się tak zwanym kryteriami rzymskimi III. O nich mogą państwo przeczytać w poprzednich artykułach.

Ludzie dotknięci tą chorobą nie tylko często odczuwają dyskomfort, ból, niestrawność oraz zmianę rytmu wypróżnień ale całe ich życie ulega zmianie. Działania, aktywności, sposób realizacji planów i projektów, codzienne czynności, styl spędzania wolnego czasu na to i jeszcze dużo więcej ma ogromny wpływ ta męcząca i jednocześnie trudno uchwytna choroba. Do objawów fizycznych dołączają się uczucia wstydu, negatywne postrzeganie swojej osoby oraz działań, poczucie leku i niepewności, stres związany z brakiem kontroli nad swoim organizmem oraz podporządkowanie chorobie, o której obecności pamięć cały czas jest silna.

Niestety nie znamy żadnej metody na całkowite wyleczenie tej przypadłości, możemy tylko redukować nasilenie objawów, poczynać próby zmniejszenia poziomu stresu oraz poprawy jakości życia. W literaturze fachowej istnieje wiele badan i analiz, które próbują zmierzyć się z tym problemem oraz znaleźć skuteczne terapie mogące ułatwić życie pacjentów. Postuluje się rolę psychoterapii jako skutecznej w redukcji objawów zarówno fizycznych jak i psychologicznych. Jedną z nich jest terapia poznawczo-behawioralna. Korzenie tego psychoterapeutycznego nurtu[4] sięgają początku lat 60’ XX wieku. Tworzono, ulepszano i stosowano tę metodę do leczenia zaburzeń depresyjnych oraz lękowych. Określona w ramach czasowych terapia, zorientowana na zmianę, naukę nowych sposobów działania i mechanizmów radzenia sobie z problemami. Nie zagłębiająca się w głęboko ukryte przyczyny zachowań, emocji oraz arkana podświadomości.

Wykorzystuje ona techniki oraz podejście terapeutyczne dwóch nurtów behawioralnego oraz poznawczego.

Pierwsze z nich podejście behawioralne nakierowane jest na obserwacje zachowań i postrzeganie ich w kategorii bodziec-reakcja[1]. Otaczające nas środowisko wpływa na nasze zachowania, reakcje i postepowanie, gdyż jest źródłem niewyczerpanej ilości bodźców, kształtujących nas i nasze nawyki - ruchowe, myśleniowe oraz emocjonalne[1]. O wyksztalceniu się danego nawyku możemy powiedzieć wtedy, gdy powtarzające się zdarzenia, sytuacje wywołują tą sama reakcję[1]. Według teorii behawioralnej mechanizmy działania powstają w wyniku 3 warunkowań. Klasycznego – uczenie się na drodze odruchu warunkowego przez kojarzenie bodźca warunkowego z obojętnym, sprawczego- zachowanie pojawia się i trwa w wyniku pozytywnych konsekwencji z nim związanych oraz na drodze naśladowania[1]. Terapia oraz jej techniki oparte są właśnie na znajomości i wykorzystywaniu tych trzech mechanizmów. Między innymi eliminację lub osłabianie negatywnych nawyków poprzez wzmocnienie negatywne jednocześnie wraz ze wzmocnieniem pozytywnym reakcji i zachowań pożądanych, metody implozyjnej czyli przedłużonej ekspozycji na przykre bodźce z zakazem unikania ich oraz treningów konkretnych umiejętności poprzez obserwacje i powtarzanie[1]. Przez wzmocnienie rozumiemy zdarzenie wpływające na stopień prawdopodobieństwa wystąpienia podobnej reakcji w przyszłości, w podobnych warunkach[1]. Wzmocnienie pozytywne związane jest z nagrodą, pozytywnym odczuciem i efektem a negatywne z karą, przykrością.

Drugi nurt, terapia poznawcza, skupiona jest na procesach umysłowych, myślowych. Nakierowana jest na zmianę przekonań a przez to zachowania, w imię zasady że myślenie odgrywa rolę determinującą w pojawianiu się i podtrzymywaniu zaburzeń emocji oraz zachowania[1]. To jak interpretujemy dane wydarzenia czy sytuacje wpływa na to jak będziemy reagować i jakie zachowanie prezentować.

Aron Beck jeden z czołowych przedstawicieli nurtu zwraca uwagę na rolę błędnych i dysfunkcyjnych przekonań jako przyczynę niepokoju i zaburzeń[1]. Zniekształcenia procesu przetwarzania informacji np. nadmierna generalizacja - mam wszystko albo nic, skupianie się tylko na negatywnych aspektach danej sytuacji, nadmierne ksobne odnoszenie wydarzeń lub myślenie zdominowane przez powinności oraz nakazy.

Rolą terapii jest wykorzystywanie odziaływania na myślnie, jego zmianę co w konsekwencji wywiera wpływ na emocje i zachowanie. Zmiana przekonań całkowicie nieracjonalnych, eliminacja przekonać dysfunkcyjnych i wprowadzenie nowych nieskutkujących negatywnymi a pozytywnymi reakcjami.

Badanie i leczenie koncentruje się na ujawnianiu schematów myślenia i naszej interpretacji danych sytuacji. Nasze przekonanie możemy[3] przedstawić gradacyjnie od najgłębszych do myśli pojawiających się na co dzień w odpowiedzi na dana sytuacje, a mianowicie przekonania podstawowe(kluczowe)-pośredniczące-myśli automatyczne. Podczas terapii pacjent uczy się „wyłapywać” u siebie myśli automatyczne, próbuje dotrzeć razem z terapeuta do tych głębszych następnie skonfrontować je z rzeczywistością, określić stopień ich racjonalności, wpływ na działanie. Terapeuta pomaga pacjentowi dostrzec konsekwencje jakie te myśli powodują, zrozumieć i dostrzec związek między nimi a doświadczanymi emocjami oraz sposobem zachowania a następnie zmienić je w takie które będę skutkowały w pozytywnych reakcjach.

Terapia poznawczo-behawioralna łącząca wszystkie elementy wymienione wyżej jest metodą nakierowana na wspólną prace terapeuty oraz pacjenta, skoncentrowaną na rozwiązywaniu konkretnych problemów, wykonywaniu zadań domowych, już na początku terapii ma określone ramy czasowe, wykorzystuje techniki poznawcze jak i behawioralne razem z np. relaksacja mięśni ciała lub wizualizacji[3].

Wiele badań wskazuje na to, że ten rodzaj leczenia łączenie z klasycznym podejściem-lekami jak bardziej efektywny w niwelowaniu objawów, poprawy jakości życia[6], zwiększenia samoświadomości siebie i choroby oraz zyskaniem większej kontroli nad swoim ciałem.

Ustalono pozytywne i negatywne predykatory powodzenia terapii, czyli pewne cechy mogące podpowiadać nam, w jakim stopniu interwencja terapeutyczna będzie skuteczna. Do grupy dobrze rokującej[4] zalicza się tą część pacjentów, których udziałem jest większy stopień nasilenia stresu spowodowany występowaniem objawów choroby, którzy są otwarci na techniki psychologiczne oraz uważają że odnoszą one skutek pozytywny, gotowi są aktywnie uczestniczyć w tej części terapii gdzie ich zaangażowanie jest wskazane oraz zostali uprzednio dokładnie przebadani klasycznymi medycznymi metodami włącznie z zastosowaniem odpowiedniego leczenia. Natomiast czynnikami negatywnie prognozującymi[5] jest płeć męska, wewnętrzne przekonanie, że zespół jelita drażliwego ma poważne implikacje dla zdrowia człowieka jak również przekonanie, że to czynnik zewnętrzny jest przyczyną ich choroby.

Pacjenci z zespołem jelita drażliwego mogą doświadczać[4] większego stresu niż chorzy, u których zdiagnozowano konkretne i znane organiczne podłoże choroby. Stres jest integralną częścią życia każdego człowieka, jego natężanie zależy od naszych wewnętrznych zasobów emocjonalnych, technik radzenia sobie w sytuacjach obciążających, jak również relacji obecnych w naszej codzienności. Duży wpływ na poziom stresu i dyskomfortu ma nasza percepcja okoliczności i wewnętrzna interpretacja wydarzeń. Przekonanie chorego, że będzie odczuwał dyskomfort cały dzień jeżeli nie wypróżni się całkowicie rano wpływają na jakość codziennych aktywności, stres związany z lękiem przed opinią innych w temacie np. częstego udawania się do toalety podczas kolacji w restauracji[4] to kolejny przykład ograniczeń, których doświadczają pacjenci. To są myśli, które towarzyszą im na co dzień i które warto przedefiniować, uchwycić, zanalizować i zmienić.

Badania wskazują, że terapia poznawczo - behawioralna wpływa korzystnie na intensywność oraz długość trwania objawów uciążliwych dla pacjentów. Innymi słowy zmniejsza i skraca negatywne odczucia. Dzięki uczestnictwu w procesie terapeutycznym pacjenci w mniejszym stopniu dokonują „aktu unikania” sytuacji[2], w których mogliby w swoim przekonaniu źle się poczuć, wystawiać na nieprzyjemne komentarze oraz ocenę innych osób. Obniża się poziom napięcia i złości, zamartwienie staje mniej obecne i intensywne w życiu pacjentów[2]. Jak również wykształca się w nich poczucie, że dyskomfort i ból zmniejsza się.

Terapia prowadzi do zrozumienia, że sposób myślenia wpływa na samopoczucie, identyfikacja myśli automatycznych i zmiana przekonań pomagają radzić sobie w codziennych aktywnościach oraz zmniejsza się natężenie skarg i ich częstość.

Referencje:

1. Psychoterapia tom 1Teoria redaktor naczelny Lidia Grzesiuk, ENETIA 2005

2. A.M. van Dulmfn at al. Cognitive-Behavioural Group Therapy for Irritable Bowel Syndrome: Effects and Long-Term Follow-UP, Psychosomatic Medicine (1996) 58:508-514

3. Poznawczo-behawioralna terapia krótkoterminowa, Berni Curwen, Stephen Palmer, Peter Ruddell, GWP 2006

4. Hutton J. Cognitive behviour therapy for irritable bowel syndrome, European Journal of Gastroenterology & Hepatology 2005, Volume 17(1) pp 11-14

5. Kennedy TM at al., Cognitive behavioural therapy in addition to antispasmodic therapy for irritable bowel syndrome in primary care : randomized controlled trial., Health Technol Assess. 2006 Jun;10(19):iii-iv, ix-x, 1-67.

6. Reme SE at al. Predictors of treatment outcome after cognitive behavior therapy and antyspamodic treatment for patients with irritable bowel syndrome in primary care. J Psychosom Res. 2010 Apr;68(4):385-8.

Autor: Lek. Anna Duda, Klinika Psychiatrii, Szpital Bielański w Warszawie

Opublikowano: 04.02.2011

strona g��wna
zrozumie� IBS
czym jest IBS?
czy mog� mie� IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

strona główna
zrozumieć IBS
czym jest IBS?
czy mogę mieć IBS?
przewodnik po IBS
videocasty

Zrozumieć IBS

Co to jest zespół jelita drażliwego?

Jakie są objawy zespołu jelita drażliwego?

Jakie są przyczyny i mechanizm powstawania IBS?

Jakie choroby mogą przypominać zespół jelita drażliwego?

Dlaczego tak trudno zdiagnozować IBS?

Rola probiotyków w leczeniu zespołu jelita drażliwego

Znaczenie badania kolonoskopowego w diagnostyce zespołu jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego - leczenie niefarmakologiczne

Zespól jelita drażliwego - leczenie farmakologiczne

Rola diety wleczeniu zespołu jelita drażliwego.

Biomarkery w zespole jelita drażliwego

Terapia poznawczo-behawioralna w leczeniu IBS

Współwystępowanie choroby refluksowej przełyku oraz IBS

Czy IBS występuje rodzinnie?

Psychologiczne aspekty IBS – rola pychoterapii

Poradnik

Dla lekarzy

Wyszukaj gabinet