ZespóÅ‚ jelita drażliwego jest przewlekÅ‚Ä… chorobÄ… jelit, objawiajÄ…cÄ… siÄ™ bólem brzucha, naprzemiennymi biegunkami lub/i zaparciami oraz zmianÄ… charakteru wypróżnieÅ„. IBS należy do grupy chorób czynnoÅ›ciowych, w jej przebiegu mimo, że wystÄ™pujÄ… dolegliwoÅ›ci nie stwierdza siÄ™ zmian w badaniach laboratoryjnych, endoskopowych czy obrazowych; w przeciwieÅ„stwie do chorób organicznych, w których takie odchylenia wystÄ™pujÄ…. Ponadto objawy wystÄ™pujÄ…ce w IBS nie sÄ… charakterystyczne dla tej jednostki chorobowej. Dlatego jej diagnostyka przebiega dwutorowo; z jednej strony opiera siÄ™ na wykluczeniu innych chorób mogÄ…cych dawać podobne dolegliwoÅ›ci, z drugiej na stwierdzeniu obecnoÅ›ci pewnej grupy objawów.

Standardowo w rozpoznawaniu IBS stosuje siÄ™ Kryteria Rzymskie III, sÄ… to wytyczne dotyczÄ…ce diagnozowania chorób czynnoÅ›ciowych przewodu pokarmowego. Kryteria diagnostyczne sÄ… speÅ‚nione jeÅ›li okres wystÄ™powania dolegliwoÅ›ci obejmuje ostatnie 3 miesiÄ…ce, a poczÄ…tkowe objawy pojawiÅ‚y siÄ™ co najmniej przed 6 miesiÄ…cami. IBS rozpoznaje siÄ™ wówczas gdy wystÄ™puje nawracajÄ…cy ból lub dyskomfort (nieprzyjemne odczucie) w jamie brzusznej; trwa co najmniej 3 dni w miesiÄ…cu przez ostatnie 3 miesiÄ…ce oraz ma minimum 2 cechy z niżej wymienionych:

1. zmniejsza siÄ™/ustÄ™puje po wypróżnieniu,
2. poczÄ…tek dolegliwoÅ›ci zwiÄ…zany jest ze zmianÄ… rytmu wypróżnieÅ„ (pojawienie siÄ™ biegunki lub zaparcia)
3. początek dolegliwości związany jest ze zmianą wyglądu stolca.

W diagnostyce wykluczeÅ„ (różnicowej) IBS należy uwzglÄ™dnić choroby przebiegajÄ…ce z dÅ‚ugotrwaÅ‚ymi biegunkami i zaparciami, sÄ… to przede wszystkim: nowotwory i stany przedrakowe jelita grubego, nieswoiste choroby zapalne jelit (gÅ‚. wrzodziejÄ…ce zapalenie jelita grubego oraz choroba LeÅ›niowskiego-Crohna), choroba uchyÅ‚kowa okrężnicy, choroba trzewna (celiakia), choroby pasożytnicze, biegunka u osób nadużywajÄ…cych Å›rodków przeczyszczajÄ…cych, niedobór laktazy.

W tym celu wykonywane są następujące badania dodatkowe:

1. morfologia krwi obwodowej oraz badanie biochemiczne krwi
2. badanie ogólne moczu
3. badanie kaÅ‚u na obecność krwi utajonej, pasożytów oraz badanie bakteriologiczne

Poszerzenie diagnostyki o uzupeÅ‚niajÄ…ce badania biochemiczne (ocena hormonów tarczycy, specyficznych markerów), obrazowe (USG, RTG, TK) oraz przede wszystkim endoskopowe (kolonoskopia, sigmoidoskopia, rektoskopia) należy rozważyć w przypadkach gdy wystÄ™pujÄ… wÄ…tpliwoÅ›ci diagnostyczne bÄ…dź obecne sÄ… jakiekolwiek objawy "alarmowe" mogÄ…ce wskazywać na organiczne tÅ‚o dolegliwoÅ›ci:

1. niepokojÄ…ce dane z wywiadu: niewyjaÅ›niona utrata masy ciaÅ‚a w ostatnim czasie, obecność krwi w stolcu, gorÄ…czka/stany podgorÄ…czkowe, wystÄ™powanie nowotworów lub zapalnych chorób jelit w rodzinie, wiek >45 roku życia
2. obecność nieprawidłowości w badaniu przedmiotowym (np. masy patologiczne w brzuchu lub odbycie)
3. w badaniach dodatkowych: dodatni test na krew utajoną w stolcu, niedokrwistość, podwyższone markery stanu zapalnego.

Bardzo duże znaczenie w różnicowaniu i diagnozowaniu organicznych chorób przewodu pokarmowego odgrywajÄ… badania endoskopowe. Badania dolnego odcinka przewodu pokarmowego to rektoskopia, rektosigmoidoskopia oraz kolonoskopia. Każda z tych metod ma zalety jak i wady, jakkolwiek najwartoÅ›ciowszym z nich jest kolonoskopia. Badanie to pozwala precyzyjnie ocenić powierzchniÄ™ bÅ‚ony Å›luzowej caÅ‚ego jelita grubego oraz pobrać jej fragmenty do badania histopatologicznego. Jest ona najważniejszym badaniem sÅ‚użącym rozpoznawaniu raka jelita grubego zajmujÄ…cego w Polsce 2. miejsce wÅ›ród przyczyn zgonów na nowotwory zÅ‚oÅ›liwe. Daje również możliwość zapobiegania rozwojowi raka jelita grubego poprzez usuwanie stanów przedrakowych (gruczolaków).

PodsumowujÄ…c, badania kolonoskopowego nie stosuje siÄ™ rutynowo w rozpoznawaniu zespoÅ‚u jelita drażliwego. Jest zalecane u osób zgÅ‚aszajÄ…cych siÄ™ do lekarza z objawami wskazujÄ…cymi na IBS (bólem/dyskomfortem w jamie brzusznej oraz zmianÄ… charakteru wypróżnieÅ„) oraz:

1. powyżej 45 roku życia
2. z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku raka okrężnicy/ nieswoistych chorób zapalnych jelit
3. z krwawieniami z przewodu pokarmowego (krew w stolcu/dodatni test na krew utajonÄ…)
4. z towarzyszÄ…cymi stanami podgorÄ…czkowymi/gorÄ…czkÄ…
5. z niewyjaśnioną utratą masy ciała
6. z niedokrwistością o niejasnej przyczynie
7. w przypadku odchyleÅ„ w rutynowo przeprowadzanych badaniach dodatkowych, które uzasadniaÅ‚yby przeprowadzenie tego badania