IBSinfo - Zespół Jelita Nadwrażliwego

Psychologiczne aspekty IBS – rola pychoterapii

Kategorie:

Zespól jelita drażliwego(Ibs) to częste , uciążliwe i przewlekłe schorzenie układu pokarmowego charakteryzujące się zaburzoną motoryką jelita grubego. Do potwierdzenia i zdiagnozowania tego zaburzenia nie stosuje się metod obrazowych, laboratoryjnych czy endoskopowych. Klinicyści posługują się tak zwanym kryteriami rzymskimi III. O nich mogą państwo przeczytać w poprzednich artykułach.

Ludzie dotknięci tą chorobą nie tylko często odczuwają dyskomfort, ból, niestrawność oraz zmianę rytmu wypróżnień ale całe ich życie ulega zmianie. Działania, aktywności, sposób realizacji planów i projektów, codzienne czynności, styl spędzania wolnego czasu na to i jeszcze dużo więcej ma ogromny wpływ ta męcząca i jednocześnie trudno uchwytna choroba. Do objawów fizycznych dołączają się uczucia wstydu, negatywne postrzeganie swojej osoby oraz działań, poczucie leku i niepewności, stres związany z brakiem kontroli nad swoim organizmem oraz podporządkowanie chorobie, o której obecności pamięć cały czas jest silna.

Niestety nie znamy żadnej metody na całkowite wyleczenie tej przypadłości, możemy tylko redukować nasilenie objawów, poczynać próby zmniejszenia poziomu stresu oraz poprawy jakości życia. W literaturze fachowej istnieje wiele badan i analiz, które próbują zmierzyć się z tym problemem oraz znaleźć skuteczne terapie mogące ułatwić życie pacjentów. Postuluje się rolę psychoterapii jako skutecznej w redukcji objawów zarówno fizycznych jak i psychologicznych. Jedną z nich jest terapia poznawczo-behawioralna. Korzenie tego psychoterapeutycznego nurtu[4] sięgają początku lat 60’ XX wieku. Tworzono, ulepszano i stosowano tę metodę do leczenia zaburzeń depresyjnych oraz lękowych. Określona w ramach czasowych terapia, zorientowana na zmianę, naukę nowych sposobów działania i mechanizmów radzenia sobie z problemami. Nie zagłębiająca się w głęboko ukryte przyczyny zachowań, emocji oraz arkana podświadomości.

Wykorzystuje ona techniki oraz podejście terapeutyczne dwóch nurtów behawioralnego oraz poznawczego.

Pierwsze z nich podejście behawioralne nakierowane jest na obserwacje zachowań i postrzeganie ich w kategorii bodziec-reakcja[1]. Otaczające nas środowisko wpływa na nasze zachowania, reakcje i postepowanie, gdyż jest źródłem niewyczerpanej ilości bodźców, kształtujących nas i nasze nawyki - ruchowe, myśleniowe oraz emocjonalne[1]. O wyksztalceniu się danego nawyku możemy powiedzieć wtedy, gdy powtarzające się zdarzenia, sytuacje wywołują tą sama reakcję[1]. Według teorii behawioralnej mechanizmy działania powstają w wyniku 3 warunkowań. Klasycznego – uczenie się na drodze odruchu warunkowego przez kojarzenie bodźca warunkowego z obojętnym, sprawczego- zachowanie pojawia się i trwa w wyniku pozytywnych konsekwencji z nim związanych oraz na drodze naśladowania[1]. Terapia oraz jej techniki oparte są właśnie na znajomości i wykorzystywaniu tych trzech mechanizmów. Między innymi eliminację lub osłabianie negatywnych nawyków poprzez wzmocnienie negatywne jednocześnie wraz ze wzmocnieniem pozytywnym reakcji i zachowań pożądanych, metody implozyjnej czyli przedłużonej ekspozycji na przykre bodźce z zakazem unikania ich oraz treningów konkretnych umiejętności poprzez obserwacje i powtarzanie[1]. Przez wzmocnienie rozumiemy zdarzenie wpływające na stopień prawdopodobieństwa wystąpienia podobnej reakcji w przyszłości, w podobnych warunkach[1]. Wzmocnienie pozytywne związane jest z nagrodą, pozytywnym odczuciem i efektem a negatywne z karą, przykrością.

Drugi nurt, terapia poznawcza, skupiona jest na procesach umysłowych, myślowych. Nakierowana jest na zmianę przekonań a przez to zachowania, w imię zasady że myślenie odgrywa rolę determinującą w pojawianiu się i podtrzymywaniu zaburzeń emocji oraz zachowania[1]. To jak interpretujemy dane wydarzenia czy sytuacje wpływa na to jak będziemy reagować i jakie zachowanie prezentować.

Aron Beck jeden z czołowych przedstawicieli nurtu zwraca uwagę na rolę błędnych i dysfunkcyjnych przekonań jako przyczynę niepokoju i zaburzeń[1]. Zniekształcenia procesu przetwarzania informacji np. nadmierna generalizacja - mam wszystko albo nic, skupianie się tylko na negatywnych aspektach danej sytuacji, nadmierne ksobne odnoszenie wydarzeń lub myślenie zdominowane przez powinności oraz nakazy.

Rolą terapii jest wykorzystywanie odziaływania na myślnie, jego zmianę co w konsekwencji wywiera wpływ na emocje i zachowanie. Zmiana przekonań całkowicie nieracjonalnych, eliminacja przekonać dysfunkcyjnych i wprowadzenie nowych nieskutkujących negatywnymi a pozytywnymi reakcjami.

Badanie i leczenie koncentruje się na ujawnianiu schematów myślenia i naszej interpretacji danych sytuacji. Nasze przekonanie możemy[3] przedstawić gradacyjnie od najgłębszych do myśli pojawiających się na co dzień w odpowiedzi na dana sytuacje, a mianowicie przekonania podstawowe(kluczowe)-pośredniczące-myśli automatyczne. Podczas terapii pacjent uczy się „wyłapywać” u siebie myśli automatyczne, próbuje dotrzeć razem z terapeuta do tych głębszych następnie skonfrontować je z rzeczywistością, określić stopień ich racjonalności, wpływ na działanie. Terapeuta pomaga pacjentowi dostrzec konsekwencje jakie te myśli powodują, zrozumieć i dostrzec związek między nimi a doświadczanymi emocjami oraz sposobem zachowania a następnie zmienić je w takie które będę skutkowały w pozytywnych reakcjach.

Terapia poznawczo-behawioralna łącząca wszystkie elementy wymienione wyżej jest metodą nakierowana na wspólną prace terapeuty oraz pacjenta, skoncentrowaną na rozwiązywaniu konkretnych problemów, wykonywaniu zadań domowych, już na początku terapii ma określone ramy czasowe, wykorzystuje techniki poznawcze jak i behawioralne razem z np. relaksacja mięśni ciała lub wizualizacji[3].

Wiele badań wskazuje na to, że ten rodzaj leczenia łączenie z klasycznym podejściem-lekami jak bardziej efektywny w niwelowaniu objawów, poprawy jakości życia[6], zwiększenia samoświadomości siebie i choroby oraz zyskaniem większej kontroli nad swoim ciałem.

Ustalono pozytywne i negatywne predykatory powodzenia terapii, czyli pewne cechy mogące podpowiadać nam, w jakim stopniu interwencja terapeutyczna będzie skuteczna. Do grupy dobrze rokującej[4] zalicza się tą część pacjentów, których udziałem jest większy stopień nasilenia stresu spowodowany występowaniem objawów choroby, którzy są otwarci na techniki psychologiczne oraz uważają że odnoszą one skutek pozytywny, gotowi są aktywnie uczestniczyć w tej części terapii gdzie ich zaangażowanie jest wskazane oraz zostali uprzednio dokładnie przebadani klasycznymi medycznymi metodami włącznie z zastosowaniem odpowiedniego leczenia. Natomiast czynnikami negatywnie prognozującymi[5] jest płeć męska, wewnętrzne przekonanie, że zespół jelita drażliwego ma poważne implikacje dla zdrowia człowieka jak również przekonanie, że to czynnik zewnętrzny jest przyczyną ich choroby.

Pacjenci z zespołem jelita drażliwego mogą doświadczać[4] większego stresu niż chorzy, u których zdiagnozowano konkretne i znane organiczne podłoże choroby. Stres jest integralną częścią życia każdego człowieka, jego natężanie zależy od naszych wewnętrznych zasobów emocjonalnych, technik radzenia sobie w sytuacjach obciążających, jak również relacji obecnych w naszej codzienności. Duży wpływ na poziom stresu i dyskomfortu ma nasza percepcja okoliczności i wewnętrzna interpretacja wydarzeń. Przekonanie chorego, że będzie odczuwał dyskomfort cały dzień jeżeli nie wypróżni się całkowicie rano wpływają na jakość codziennych aktywności, stres związany z lękiem przed opinią innych w temacie np. częstego udawania się do toalety podczas kolacji w restauracji[4] to kolejny przykład ograniczeń, których doświadczają pacjenci. To są myśli, które towarzyszą im na co dzień i które warto przedefiniować, uchwycić, zanalizować i zmienić.

Badania wskazują, że terapia poznawczo - behawioralna wpływa korzystnie na intensywność oraz długość trwania objawów uciążliwych dla pacjentów. Innymi słowy zmniejsza i skraca negatywne odczucia. Dzięki uczestnictwu w procesie terapeutycznym pacjenci w mniejszym stopniu dokonują „aktu unikania” sytuacji[2], w których mogliby w swoim przekonaniu źle się poczuć, wystawiać na nieprzyjemne komentarze oraz ocenę innych osób. Obniża się poziom napięcia i złości, zamartwienie staje mniej obecne i intensywne w życiu pacjentów[2]. Jak również wykształca się w nich poczucie, że dyskomfort i ból zmniejsza się.

Terapia prowadzi do zrozumienia, że sposób myślenia wpływa na samopoczucie, identyfikacja myśli automatycznych i zmiana przekonań pomagają radzić sobie w codziennych aktywnościach oraz zmniejsza się natężenie skarg i ich częstość.

Referencje:

1. Psychoterapia tom 1Teoria redaktor naczelny Lidia Grzesiuk, ENETIA 2005

2. A.M. van Dulmfn at al. Cognitive-Behavioural Group Therapy for Irritable Bowel Syndrome: Effects and Long-Term Follow-UP, Psychosomatic Medicine (1996) 58:508-514

3. Poznawczo-behawioralna terapia krótkoterminowa, Berni Curwen, Stephen Palmer, Peter Ruddell, GWP 2006

4. Hutton J. Cognitive behviour therapy for irritable bowel syndrome, European Journal of Gastroenterology & Hepatology 2005, Volume 17(1) pp 11-14

5. Kennedy TM at al., Cognitive behavioural therapy in addition to antispasmodic therapy for irritable bowel syndrome in primary care : randomized controlled trial., Health Technol Assess. 2006 Jun;10(19):iii-iv, ix-x, 1-67.

6. Reme SE at al. Predictors of treatment outcome after cognitive behavior therapy and antyspamodic treatment for patients with irritable bowel syndrome in primary care. J Psychosom Res. 2010 Apr;68(4):385-8.

Autor: Lek. Anna Duda, Klinika Psychiatrii, Szpital Bielański w Warszawie

Opublikowano: 04.02.2011

Psychologiczne aspekty IBS – rola pychoterapii

Poradnik

Dla lekarzy

Wyszukaj gabinet